Reumatyzm nie pyta o... metrykę
2017-02-17
Zdrowy tryb życia

Reumatyzm nie pyta o... metrykę

  Większości z nas reumatyzm kojarzy się z niezbyt groźnymi dolegliwościami, wynikającymi głównie ze starzenia się organizmu. Nic bardziej mylnego. Zdaniem ekspertów na choroby reumatyczne cierpi w Europie ponad 100 mln ludzi i prawie co piąty obywatel naszego kraju. Na zapalne choroby reumatyczne może zachorować każdy, niezależnie od płci i wieku. Najbardziej narażone są osoby w wieku od 30 do 50 lat, a więc w okresie pełnej aktywności zawodowej i rodzinnej. Schorzenia reumatyczne, choć różnią się objawami i przebiegiem, mają wspólną cechę - wiele z nich rozwija się podstępnie i nie daje jednoznacznych symptomów. Często pierwszymi objawami toczącej się choroby reumatycznej są: przewlekłe zmęczenie, osłabienie, stany podgorączkowe, nocne poty, brak apetytu, chudnięcie, także bóle mięśni. Jeśli więc rano nie możesz wstać z łóżka, czujesz się zmęczony, a każda, najprostsza nawet czynność życiowa to wyzwanie, być może cierpisz na jedną z dolegliwości określanych wspólną, choć mało poprawną nazwą: reumatyzm!  


Z raportu dotyczącego rozpowszechnienia chorób reumatycznych w naszym kraju wynika, że na bóle reumatyczne o różnym natężeniu cierpi ponad 61% badanych mieszkańców Polski w wieku powyżej 18 lat. Bóle te częściej występują u kobiet (ok. 67%) niż u mężczyzn (ok. 55%), a co czwarta osoba w wieku powyżej 65 lat okresowo lub stale potrzebuje pomocy członków rodziny w codziennych czynnościach życiowych, w związku z dolegliwościami reumatycznymi.


Przyjrzyjmy się więc uważniej grupie schorzeń, które dotykają prawie 9 mln naszych rodaków.  

Choroby reumatyczne (potocznie zwane reumatyzmem) to grupa ponad 200 schorzeń charakteryzujących się przewlekłymi stanami zapalnymi w obrębie tkanki łącznej, spowodowanymi najczęściej reakcją autoimmunologiczną. Schorzenia te charakteryzują się przede wszystkim zmianami zwyrodnieniowymi w stawach i kościach, dając objawy bólowe i w skrajnych przypadkach prowadzą do ograniczenia ruchomości stawów, aż do całkowitego ich usztywnienia, ale wbrew pozorom nie ograniczają się wyłącznie do dolegliwości układu ruchu.
Przy wielu chorobach reumatycznych pojawiają się także inne symptomy, które mogą dotyczyć m. in. skóry, nerek, serca, układu nerwowego i innych narządów. Wspólną cechą wszystkich chorób reumatycznych są natomiast zmiany w tkance łącznej. Najprostsza klasyfikacja chorób reumatycznych to podział na schorzenia o podłożu zapalnym i niezapalnym.
Zapalne choroby reumatyczne, takie jak np.: reumatoidalne zapalenie stawów, czy zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa wynikają z toczącego się w organizmie procesu zapalnego, który wywołuje i nasila dolegliwości, przynosi powikłania i decyduje o całym obrazie choroby. Są to schorzenia o ciężkim przebiegu, wymagają intensywnego leczenia, ale występują rzadziej niż choroby reumatyczne niezapalne, czyli na przykład choroba zwyrodnieniowa stawów i  kręgosłupa. Do najczęściej występujących w Polsce chorób reumatycznych zaliczamy: chorobę zwyrodnieniową stawów i kręgosłupa (tzw. osteoartrozę), reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) oraz zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa.  


Choroba zwyrodnieniowa stawów jest najczęstszą chorobą układu ruchu. Można ją rozpoznać u ponad połowy osób po 40. roku życia, a niemal u co piątej osoby stwierdza się istotne ograniczenie sprawności z jej powodu. Występuje z podobną częstością u kobiet i mężczyzn, aczkolwiek cięższy przebieg choroby dotyczy zwykle kobiet. Osteoartroza rozwija się w wyniku zaburzenia jakości i ilości chrząstki stawowej, której zadaniem jest amortyzowanie ruchów stawu i umożliwienie przesuwania się powierzchni stawowych. Zniekształcenia oraz upośledzenie funkcji stawów w starszym wieku wynika z wieloletnich, codziennych przeciążeń stawów i kręgosłupa, ale także dodatkowych urazów, wywołanych np. wadami postawy, urazami, intensywnymi treningami lub ciężkim wysiłkiem fizycznym, a także nadwagą i otyłością. Powolne unieruchomienie stawów jest również spowodowane „zużywaniem się” płynu stawowego, który odpowiada za smarowanie i odżywianie chrząstek stykających się w stawie, co prowadzi do zwiększonego tarcia i urazów.
Choroba zwyrodnieniowa rozwija się powoli, ale zmiany, jakie wywołuje, są nieodwracalne. Objawem jest przede wszystkim silny ból przy wykonywaniu ruchów, zwłaszcza po długotrwałym przebywaniu w jednej pozycji (tzw. ból rozruchowy). Z czasem uszkodzeniu ulegają również inne struktury poza samym stawem: torebka stawowa, otaczające staw więzadła, ścięgna i mięśnie. Skutkiem tego są ból i sztywność stawu, a następnie zniekształcenie jego obrysów oraz ograniczenie ruchomości. Osteoartroza najczęściej atakuje kolana, biodra, kręgosłup, stawy palców rąk i stóp, ale może dotyczyć każdego stawu i w konsekwencji prowadzi do pogorszenia jakości życia i niesprawności.  

Celem leczenia jest złagodzenie lub usunięcie dolegliwości i utrzymanie aktywnego trybu życia. Kluczową rolę odgrywa odpowiednia rehabilitacja i dbanie o dobrą kondycję fizyczną. Bardzo ważne jest postępowanie niefarmakologiczne, czyli zmniejszenie masy ciała, odpowiednio dobrane przez fizjoterapeutę lub rehabilitanta ćwiczenia fizyczne, odciążające uszkodzone stawy oraz terapia ciepłem lub zimnem (krioterapia). Często konieczne jest również zastosowanie leków w celu zmniejszenia bólu i stanu zapalnego. Do najczęściej stosowanych należą: paracetamol, niesteroidowe leki przeciwzapalne (podawane w tabletkach, maściach lub zastrzykach) oraz opioidy.
W niektórych przypadkach skuteczne mogą się okazać preparaty „poprawiające jakość chrząstki”, takie jak siarczan glukozaminy i siarczan chondroityny, kolagen i kwas hialuronowy. Dotychczas nie udowodniono jednak, że hamują one postęp choroby zwyrodnieniowej, ale u niektórych pacjentów mogą zmniejszyć dolegliwości związane z chorobą zwyrodnieniową i poprawić funkcjonowanie stawu. Aby zahamować postęp choroby i zachować sprawność, trzeba kontynuować rehabilitację poprzez uczestniczenie w zaleconych zabiegach oraz wykonywanie ćwiczeń w domu.  


Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZKS) to przewlekła choroba zapalna atakująca kręgosłup, powodująca jego uciążliwy ból i sztywność. W zaawansowanej postaci choroby, w miejscu elastycznych połączeń kręgów tworzą się zespolenia kostne, powodujące postępujące ograniczenie ruchomości kręgosłupa. Skutkiem jest pochylenie do przodu sylwetki ciała i ciężka niesprawność. Choroba może również atakować inne stawy (np. biodro, czy bark) oraz różne narządy (m.in. oczy, serce i płuca). Charakterystyczną cechą ZZSK jest zapalenie stawów łączących podstawę kręgosłupa z miednicą. Dokładna przyczyna ZZSK nie jest znana, naukowcy uważają jednak, że aby doszło do rozwoju choroby konieczne jest nałożenie się kilku czynników: genetycznych, immunologicznych i czynnika wyzwalającego, czyli np. infekcji bakteryjnej dróg moczowych lub przewodu pokarmowego.
Choroba atakuje zwykle osoby młode, między 15 a 30 rokiem życia i częściej występuje u mężczyzn. Objawy to przewlekły ból i sztywność kręgosłupa, nasilające się szczególnie w nocy, a wraz z postępem choroby dochodzi do charakterystycznego pochylenia się sylwetki do przodu. Dodatkowo niekiedy chory jest osłabiony, zmęczony, chudnie i ma gorączkę.  


Leczenie ZZSK zależy od ciężkości choroby, jej postaci (np. czy poza kręgosłupem zajęte są również inne stawy lub narządy) oraz chorób towarzyszących. Ważne jest aktywne uczestniczenie pacjenta w leczeniu, zwłaszcza poprzez wykonywanie regularnych ćwiczeń fizycznych, które odgrywają kluczową rolę w zapobieganiu niesprawności. W leczeniu stosuje się zarówno postępowanie niefarmakologiczne, jak i farmakologiczne, czasami konieczna jest również interwencja chirurgiczna. Najczęściej stosowane leki to niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), które zmniejszają ból i sztywność kręgosłupa, poprawiając jego funkcjonowanie, leki biologiczne oraz metotreksat.  


Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS, gościec stawowy) jest przewlekłą chorobą zapalną atakującą stawy oraz różne narządy. W krajach rozwiniętych na RZS choruje około 1 na 100 osób, trzykrotnie więcej kobiet niż mężczyzn.
Choroba z reguły ujawnia się między 30 a 50 rokiem życia u kobiet, natomiast u mężczyzn częstość jej występowania zwiększa się z wiekiem. U większości chorych RZS rozwija się podstępnie. Może minąć kilka tygodni, a nawet miesięcy, zanim dolegliwości staną się na tyle dokuczliwe, że skłonią do szukania pomocy lekarskiej. Na początku często pojawiają się niespecyficzne objawy przypominające grypę, takie jak: uczucie osłabienia, stan podgorączkowy, ból mięśni, utrata apetytu, a także zmniejszenie masy ciała. Mogą one wyprzedzać objawy „stawowe” lub im towarzyszyć. Objawem charakterystycznym gośćca jest symetryczne zapalenie kilku małych stawów np. jednocześnie stawów u lewej i prawej ręki. Choroba rzadko atakuje stawy duże, takie jak: kolanowy, biodrowy, łokciowy. Istotą schorzenia jest odczyn zapalny błony maziowej wyścielającej staw, co prowadzi do jej powiększania się i niszczenia przylegających struktur (chrząstki, kości, więzadeł, ścięgien). Przejawami tego procesu są najpierw ból i obrzęk, a następnie nieodwracalne zniszczenie i  utrata ruchomości stawu.
Uszkodzenie chrząstki i innych struktur stawu przez toczący się proces zapalny sprzyja powstawaniu wtórnych zmian zwyrodnieniowych. Przyczyny RZS nie zostały w pełni wyjaśnione, ale u jego podłoża może leżeć odczyn autoimmunologiczny (organizm sam zaczyna wytwarzać przeciwciała powodujące silny stan zapalny), albo przebyta infekcja, najczęściej wirusowa, w której wyniku pobudzona zostaje reakcja obronna organizmu na zakażenie, a następnie skierowana jest ona przeciwko stawom, wywołując stan zapalny. Trzecią przyczyną RZS mogą być uwarunkowania genetyczne.  


Metody leczenia RZS zmieniły się w ostatnich latach w związku z pojawieniem się nowych leków. Obecnie kładzie się duży nacisk na jak najszybsze zastosowanie leków modyfikujących przebieg choroby (LMPCh), co pozwala osiągnąć tzw. remisję, czyli stan, w którym nie ma objawów choroby. Leki LMPCh nie tylko łagodzą objawy, ale przede wszystkim hamują niszczenie stawów, pozwalając na zachowanie sprawności i normalne funkcjonowanie w codziennym życiu, nie zapewniają jednak pełnego wyleczenia. Do leków modyfikujących przebieg choroby zalicza się preparaty syntetyczne: metotreksat, leflunomid, sulfasalazynę czy chlorochinę oraz leki biologiczne, czyli leki uzyskiwane za pomocą technik inżynierii genetycznej, które skierowane są przeciwko czynnikom zaangażowanym w proces zapalny. Leki biologiczne są zarezerwowane dla pacjentów, u których nie udaje się uzyskać odpowiedniej kontroli choroby mimo stosowania maksymalnych tolerowanych dawek leków syntetycznych, rzadziej jako wstępne leczenie u osób z dużą aktywnością choroby. Metotreksat jest lekiem pierwszego wyboru w RZS, ma on dużą skuteczność i z reguły jest dobrze tolerowany (wiele działań niepożądanych ma charakter przejściowy).

W leczeniu RZS zastosowanie znalazły również glikokortykosteroidy, które szybko zmniejszają objawy zapalenia stawów i hamują proces ich niszczenia, dlatego często przepisuje się je na początku choroby oraz w jej zaostrzeniach, jednak ze względu na wiele działań niepożądanych stosuje się je możliwie jak najkrótszy okres czasu. Ważną rolę odgrywają również niesteroidowe leki przeciwzapalne, jak: diklofenak, ibuprofen, ketoprofen, naproksen, czy nimesulid, ponieważ zmniejszają objawy zapalenia stawów oraz pomagają w walce z bólem i sztywnością stawów. Wykazują jednak wiele działań ubocznych, takich jak krwawienie z przewodu pokarmowego, uszkodzenie nerek i zwiększone ryzyko wystąpienia chorób serca, dlatego ich stosowanie wymaga nadzoru lekarskiego.  


U wszystkich chorych na schorzenia reumatyczne, oprócz stosowania leków, bardzo ważne są działania niefarmakologiczne: wsparcie psychiczne, odpoczynek, regularne i dostosowane do możliwości ćwiczenia fizyczne, zwiększające zakres ruchu i wzmacniające mięśnie, co pomaga zachować ruchomość i stabilność stawów oraz ćwiczenia poprawiające ogólną wydolność, a także odpowiednia dieta umożliwiająca utrzymanie prawidłowej masy ciała i chroniąca organizm przed niedoborami wapnia i witaminy D, co spełnia ważną rolę w profilaktyce osteoporozy. Ważną rolę odgrywa również odciążenie uszkodzonych stawów poprzez odpowiednie sprzęty ortopedyczne (stabilizatory czy ortezy, kule, chodziki) oraz dostosowanie mieszkania do niesprawności, co znacznie ułatwia wykonywanie codziennych czynności bez konieczności nieustannego proszenia o pomoc najbliższych. Jest to szczególnie ważne, ponieważ obecnie całkowite wyleczenie RZS zdarza się bardzo rzadko. Zazwyczaj po odstawieniu leków choroba nawraca, jednak aktualnie dostępne metody terapii pozwalają na uzyskanie coraz dłuższych remisji choroby i w miarę normalne funkcjonowanie.

Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką dotyczącą cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do cookie w Twojej przeglądarce.
Zamknij
pixel