Naturalne surowce roślinne w leczeniu przeziębienia i wspomaganiu odporności organizmu
2018-02-19
Zdrowy tryb życia

Naturalne surowce roślinne w leczeniu przeziębienia i wspomaganiu odporności organizmu

Tradycyjnie jesień i zima to okres wzmożonych zachorowań na wszelkie infekcje górnych dróg oddechowych. Wychłodzenie ciała, częste zmiany temperatury otoczenia sprzyjają różnym infekcjom wirusowym gardła i nosa.

Typowe objawy, jak: katar, obrzęk śluzówki nosa, ból głowy, stan podgorączkowy, ból zatok, gardła, krtani, a także kaszel i bóle mięśniowe są dość dokuczliwe i utrzymują się około tygodnia, powodując ogólne złe samopoczucie, rozbicie i osłabienie. Zwykle kierujemy się wówczas do apteki po jeden z wielu dostępnych na rynku preparatów „na przeziębienie”. Zapominamy jednak często, że najlepszym sposobem na szybki powrót do zdrowia jest odpoczynek w łóżku, odpowiednia dieta, nawadnianie organizmu ciepłymi napojami oraz właściwa higiena nosa. Zamiast więc sięgać od razu po popularne, złożone produkty „na wszystkie objawy przeziębienia”, tak chętnie prezentowane w reklamach o tej porze roku, może warto pamiętać o szerokiej gamie skutecznych leków roślinnych, wspomagających nasz organizm w walce z wirusami nie od dziś.
Oto one!

Jeżówka purpurowa – indiańskie „panaceum”

Jeżówka, zwana też Echinaceą pochodzi z Ameryki Północnej, z rejonu Wielkich Jezior, Gór Skalistych i Apallachów. Jej lecznicze działanie znane było od wieków plemionom zamieszkujących tam Indian. Do Europy jeżówka trafiła dopiero na początku XX w. Spośród dziewięciu gatunków jeżówki, w lecznictwie stosowane są trzy: jeżówka wąskolistna (Echinacea angustifolia), jeżówka blada (Echinacea pallida) i najbardziej popularna ze względu na najlepiej zbadane działanie terapeutyczne: jeżówka purpurowa (Echinacea purpurea). W fitoterapii stosuje się ziele i korzeń tej rośliny. W surowcu znajdziemy m. in. pochodne kwasu kawowego, flawonoidy i polisacharydy oraz olejki eteryczne. Wśród właściwości leczniczych preparatów z jeżówki najważniejsza jest aktywność immunostymulująca, czyli podnosząca odporność organizmu i to zarówno przy infekcjach wirusowych, jak i bakteryjnych, a także działanie przeciwzapalnie (zarówno w preparatach doustnych, jak i stosowanych zewnętrznie). Stąd produkty zawierające wyciąg z jeżówki (np. Esberitox tabl., Succus Echinaceae, Echinasal syrop, Echinerba tabl., Immunofort płyn) znalazły zastosowanie w terapii wspomagającej i w profilaktyce chronicznych zakażeń górnych dróg oddechowych, w przeziębieniach, grypie, nawracających zakażeniach układu moczowego. Stosuje się je również pomocniczo w leczeniu zapaleń stawów i w schorzeniach gruczołu krokowego.

Preparaty z jeżówki nie są jednak zalecane kobietom w ciąży i karmiącym piersią, a także osobom uczulonym na rośliny z rodziny astrowatych. Jeżówki nie należy stosować u osób chorujących na gruźlicę, stwardnienie rozsiane, białaczkę, HIV i AIDS, kolagenozy oraz stosujących immunosupresję. Preparatów z jeżówką nie powinno się podawać dzieciom poniżej 4 roku życia, a według najnowszych zaleceń – dzieciom poniżej 12 roku życia. Najnowsze wytyczne dotyczące stosowania preparatów zawierających jeżówkę purpurową zalecają stosowanie jej nie dłużej niż 10 dni przy podawaniu codziennym. Następną kurację można powtórzyć dopiero po miesięcznej przerwie.

Wierzba, czyli naturalna „aspiryna”

Kora wierzby obecna jest w ziołolecznictwie od… zawsze. Egipcjanie i Asyryjczycy stosowali ją do łagodzenia bólów reumatycznych, w średniowiecznej Europie był to znany środek przeciwgorączkowy i przeciwbólowy. W XIX wieku z kory wyizolowano aktywny składnik – kwas salicylowy, który był prekursorem kwasu acetylosalicylowego, znanego jako „aspiryna”. Jest to jeden z najstarszych leków roślinnych. Od czasu otrzymania syntetycznej aspiryny, kora wierzby popadła w zapomnienie, a szkoda, bo ten surowiec, z wielowiekową tradycją stosowania, ma wiele cennych bioaktywnych związków. Ekstrakty z kory wierzby zawierające 120-240 mg salicyny mogą być zastosowane w leczeniu gorączki towarzyszącej przeziębieniu, bólów, w tym bólu głowy i łagodnych dolegliwości reumatycznych. Oprócz glikozydowych pochodnych salicylowych (salicyna, salikortyna, popelina), w korze znajdziemy również taniny, aromatyczne aldehydy i kwasy: salidrozyd, syryngina, kwas salicylowy, kawowy, ferulowy, alkohol salicylowy i flawonoidy. Związki salicylowe i flawonoidy działają przeciwzapalnie, przeciwbólowo, przeciwwysiekowo, napotnie, przeciwgorączkowo. Łagodzą objawy przeziębiania i grypy. Poprawiają krążenie krwi, zwiększają diurezę, przyspieszają wydalanie toksycznych i zbędnych metabolitów (w tym kwasu moczowego). Przyśpieszają ustępowanie obrzęków. Składniki kory wzmagają również wydzielanie żółci, przez co również przyczyniają się do wspomożenia procesów detoksykacji organizmu. Korzystnie działają przy stanach zapalnych przydatków u kobiet. Salicyna naturalna, w przeciwieństwie do syntetycznych salicylanów, nie drażni błony śluzowej żołądka i dwunastnicy. Na aptecznych półkach znajdziemy kilka preparatów zawierających standaryzowany wyciąg z kory wierzby , m. in. Salicortex tabl., Rutinosal C tabl. czy Pyrosal syrop.

Preparatów zawierających korę wierzby nie należy stosować u osób poniżej 12 roku życia (z wyjątkiem syropu Pyrosal, który może być stosowany od 4 roku życia po konsultacji z lekarzem), a także w przypadku nadwrażliwości na korę wierzby, salicylany lub inne niesteroidowe leki przeciwzapalne. Nie powinni sięgać po nią również astmatycy, osoby z czynną chorobą wrzodową, a także kobiety w ciąży i osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe.

Czosnek pospolity – antybiotyk Starożytności

Czosnek uprawiano w starożytnych Chinach, znany był Egipcjanom, Hebrajczykom, Koptom i Arabom. Stosował go chętnie Hipokrates i Galen. Rzymskim legionom dodawał odwagi, ludy aryjskie chronił od czarów, a Średniowiecze przed zarazą. Nas – współczesnych – wzmacnia, ponieważ uważany jest za jeden z naturalnych antybiotyków. Mimo, że czosnek towarzyszy nam od tysięcy lat, to dopiero w 1944 r. przebadano jego skład w laboratoriach. Badania te potwierdziły właściwości lecznicze czosnku. Okazało się, że związki siarki (allicyna i trójsiarczek dwuallilu) zawarte w czosnku mają działanie bakteriobójcze i bakteriostatyczne. To właśnie allicyna nadaje tej roślinie tak charakterystyczny, raczej przykry zapach. Składniki zawarte w świeżym czosnku wykazują działanie bakteriobójcze, przeciwgrzybicze, żółciopędne, obniżają też poziom cholesterolu i ciśnienie krwi. Czosnek zaleca się więc nie tylko w zakażeniach górnych dróg oddechowych, ale także schorzeniach przewodu pokarmowego czy miażdżycy. Czosnek zawiera także wiele innych cennych składników, m. in. prowitaminy A i D; witaminy A1, A2, A3, B1, B2, C, PP; pierwiastki śladowe: Mg, Fe, Zn, Cu, Mo, B, J, Se. Dla osób nie tolerujących zapachu czosnku alternatywą mogą być preparaty dostępne w aptece - zawierające w składzie sproszkowany czosnek (np. Alliofil forte) czy olejowy wyciąg z tej rośliny (np. Alitol kaps., Czosnek forte kaps.). Systematyczne przyjmowanie czosnku łagodzi objawy infekcji górnych dróg oddechowych, zwiększa odporność na zakażenia wirusowe i bakteryjne, co jest szczególnie ważne w okresie obniżonej odporności organizmu, w stanach osłabienia i wyczerpania. Czosnek można znaleźć również w produktach na przeziębienie przeznaczonych dla kobiet w ciąży, (np. Prenalen syrop i saszetki).

Preparatów z czosnkiem nie zaleca się dzieciom oraz osobom nadwrażliwym. Ze względu na możliwość wystąpienia interakcji czosnku z doustnymi preparatami przeciwkrzepliwymi (wzmocnienie efektu przeciwkrzepliwego i możliwość wystąpienia krwawienia), pacjenci przyjmujący te leki przed zastosowaniem czosnku powinni skonsultować się z lekarzem.

Bez czarny czyli Sambucus nigra

W czasach starożytnych, bez czarny służył m. in. do farbowania włosów, okładów w stanach zapalnych skóry, a kwiaty jako środek wspomagający laktację i zmniejszający bóle. Aktualnie w ziołolecznictwie stosuje się zarówno kwiatostan, jak i owoc bzu czarnego. Kwiaty bzu są bogate w flawonoidy, m. in. rutozyd oraz kwasy fenolowe. Działają napotnie, łagodnie moczopędnie, wzmacniają naczynia krwionośne, poprawiając ich elastyczność i szczelność, co prowadzi do zmniejszenia obrzęków. Napar z kwiatów polecany jest także do płukania jamy ustnej i gardła. Owoce bzu czarnego są natomiast bogatym źródłem glikozydów antocyjanowych, witamin, w tym witaminy C, witamin z grupy B oraz mikroelementów. Wykazują słabe działanie przeciwbólowe, napotne i lekko przeczyszczające. Stosowane są w stanach zapalnych jelit i żołądka, a także pomocniczo w przeziębieniach. Związkami odpowiedzialnymi za działanie przeciwwirusowe bzu czarnego są prawdopodobnie dwa flawonoidy - pochodne kwercetyny i myricetyny, które mają zdolność hamowania wirusa grypy H1N1. Bez czarny wykazuje również właściwości immunomodulujące, co wykazano w badaniach u osób zdrowych oraz u pacjentów z infekcjami wirusowymi. Wyciągi z bzu czarnego wchodzą w skład wielu herbatek i syropów zalecanych w okresie nasilonych infekcji, np. Sambucol syrop, Lipomal syrop, Sanostol Immuno syrop, Pelbez Baby saszetki, polecanych zarówno podczas grypy, przeziębienia, jak i w profilaktyce tych chorób, w celu wspomagania naturalnych funkcji układu immunologicznego.

W badaniach nad kwiatem i owocami bzu czarnego nie zaobserwowano żadnych objawów toksycznych ani efektów ubocznych. Surowiec jest uważany za bezpieczny wg raportów EMA. Również Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) zalicza owoce i kwiaty bzu czarnego do grupy leków roślinnych uważanych za bezpieczne.

Lipa drobnokwiatowa – ulubienica polskich poetów

Lipa, często uważana za drzewo święte (powstał z niej niejeden ołtarz, w tym najsłynniejszy - Wita Stwosza w Kościele Mariackim w Krakowie), nie tylko zajęła doczesne miejsce w polskiej literaturze, ale jej właściwości lecznicze znane są od czasów starożytnych. W fitoterapii zastosowanie znalazł kwiatostan lipy, bogaty we flawonoidy, głównie pochodne kwercetyny, kemferolu i akacetyny, a także olejek eteryczny i związki śluzowe. Kwiatostan lipy jest tradycyjnie stosowany jako środek napotny w chorobach z podwyższoną temperaturą ciała. Działanie napotne można uzyskać nie tylko po wypiciu naparu, ale także po zastosowaniu kąpieli. Dodatkowo surowiec działa uspokajająco i łagodnie nasennie, a obecne w lipie związki śluzowe wykazują działanie osłaniające, powlekające i łagodnie przeciwzapalnie, dzięki czemu uzyskujemy efekt łagodzący kaszel i kojący ból gardła. Napary z lipy stosuje się także w nadmiernej pobudliwości nerwowej, ponieważ łagodzą stany napięcia nerwowego - szczególnie u dzieci, młodzieży i osób starszych. Działanie uspokajające wykazuje olejek eteryczny zawarty w kwiatostanach lipy, a w szczególności jego składnik farnezol. Kwiatostan lipy dostępny jest w aptekach zarówno jako susz i herbata, jak również wchodzi w skład wielu preparatów gotowych, np. pastylek na gardło (Trachisept, Natursept, Bronchosol) i syropów (np. Lipomal, Pyrosal Kids, Rubipect, Gardimax).

Przeciwwskazaniem do stosowania kwiatostanu lipy jest nadwrażliwość na kwiat lipy. Ze względu na brak badań nie zaleca się również stosowania herbatek ziołowych u ciężarnych i karmiących piersią oraz u dzieci poniżej 4 roku życia. Preparaty w postaci syropów dla dzieci można stosować zazwyczaj od 3 roku życia, a Lipomal od 1 roku życia.

Aloes – kosmetyk Kleopatry, królowej Egiptu

Aloes jest znany ludzkości od pradziejów. Jego sok o konsystencji żelu doskonale nawilżał skórę w pustynnym klimacie, a piękną cerę zawdzięczała mu ponoć Kleopatra, królowa Egiptu. O aloesie wspomina też Biblia, a jego ojczyzną jest Afryka Południowa. Od dawna ceniono jego skuteczność w leczeniu chorób skór, ran, a także… właściwości przeczyszczające. Spośród znanych ponad trzystu gatunków aloesów wykorzystujemy trzy, a surowcem farmaceutycznym jest alona, wysuszony sok. Z aloesu uzbrojonego (Aloe ferox), pozyskuje się leki o działaniu przeczyszczającym, z aloesu drzewiastego (Aloe arborescens) preparaty wzmacniające system odpornościowy, natomiast aloes zwyczajny (Aloe vera) jest składnikiem wielu kosmetyków.
Sok i miąższ ze świeżych liści aloesu drzewiastego zawiera glikoproteiny, aloinę i aloeninę A o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbakteryjnym i przeciwwirusowym, dzięki czemu znalazł zastosowane do produkcji preparatów o działaniu immunostymulującym. Pierwszy preparat o takim działaniu (Biostymina) wyprodukowano w Polsce ponad 50 lat temu, a jego skuteczność w pobudzaniu odporności potwierdziły liczne badania kliniczne. Innym znanym lekiem zawierającym ekstrakt aloesu jest Bioaron C – syrop aloesowy z dodatkiem ekstraktu antocyjanów aroniowych i witaminy C, który z dobrym skutkiem może być stosowany u dzieci powyżej 3 roku życia, zwłaszcza w okresie jesienno-zimowym. Stwierdzono, że preparat wpływa zarówno na odpowiedź humoralną, jak i komórkową, powoduje wzrost liczby limfocytów B i T oraz przeciwciał krążących we krwi, w wyniku czego dochodzi do przywrócenia prawidłowej odpowiedzi układu immunologicznego, co ułatwia zwalczanie infekcji bakteryjnych i wirusowych. Preparaty aloesu są polecane w nawracających zakażeniach górnych dróg oddechowych.

Przeciwwskazaniem do stosowania soku i preparatów pozyskiwanych z aloesu jest ciąża i karmienie piersią, a także nadwrażliwość na składniki preparatów.

Pelargonia afrykańska, czyli umckaloabo

Pelargonium sidoides to roślina z Południowej Afryki, stosowana w tamtejszej medycynie ludowej w chorobach układu pokarmowego i oddechowego. Wyciągiem z czerwonych korzeni pelargonii leczono również przeziębienia - w języku Zulu „umckaloabo” oznacza ostry kaszel. Do Europy pelargonia afrykańska trafiła na przełomie XIX i XX wieku, jako naturalny lek przeciwgruźliczy, nie spotkała się jednak z uznaniem ówczesnej oficjalnej medycyny angielskiej. W latach 20-tych ubiegłego wieku ekstrakt z pelargonii stosowały jednak przeciwgruźlicze kliniki w Szwajcarii do czasu wynalezienia skuteczniejszych, syntetycznych leków przeciwko gruźlicy oraz antybiotyków. Jednak badania nad składem i właściwościami pelargonii afrykańskiej kontynuowano w Niemczech i w 2005 r. zaowocowały one zarejestrowaniem wyciągu z tej rośliny jako leku roślinnego, skutecznego przy infekcjach górnych dróg oddechowych. Tradycyjny lek afrykańskiej medycyny został więc gruntownie przebadany w europejskich laboratoriach, a analizy chemiczne surowca, wykonane w latach 90-tych XX w., pozwoliły scharakteryzować 65 związków zawartych w ekstrakcie z korzenia pelargonii. Są to przede wszystkim kumaryny (m.in. umckalina i skopoletyna), kwasy fenolowe i proantocyjanidyny. Potwierdzono również, że ekstrakt z korzenia pelargonii ma działanie przeciwwirusowe i przeciwbakteryjne. Blokuje namnażanie wirusów zarówno w początkowej fazie infekcji, jak i po przeniknięciu patogenu do wnętrza komórki, a tym samym powstrzymuje rozwój choroby. Badania dowiodły także, że zarówno ekstrakt, jak i wyizolowane związki (głównie kumaryny i kwas galusowy) wykazują umiarkowane działanie bakteriobójcze przeciwko szczepom bakterii odpowiedzialnych za zakażenia górnych dróg oddechowych. Substancje bioaktywne obecne w ekstrakcie zapobiegały przyczepianiu się bakterii do komórek nabłonka, przez co uniemożliwiały kolonizację dróg oddechowych i rozwój zakażenia. Ekstrakt z korzenia pelargonii afrykańskiej ma jeszcze inny ciekawy mechanizm działania. Wyzwala on naturalne siły obronne organizmu, bezpośrednio wpływając na układ odpornościowy. Stymuluje makrofagi do procesu fagocytozy, przez co zainfekowane komórki zostają szybko unieszkodliwione, a system immunologiczny reaguje szybciej i efektywniej. Szczególne właściwości ekstraktu z tej rośliny sprawiają, że jest on skuteczny na każdym etapie infekcji, zarówno przy pierwszych objawach, jak i w zaawansowanym stadium choroby. Ze względu na udowodnione kompleksowe działanie preparaty zawierające ekstrakt z korzenia pelargonii afrykańskiej mogą być z powodzeniem stosowane w infekcjach górnych dróg oddechowych o różnym podłożu.

Ekstrakt z korzenia pelargonii afrykańskiej to jedna z najlepiej i najdokładniej przebadanych substancji roślinnych na świecie. Skuteczność oraz bezpieczeństwo stosowania ekstraktu z korzenia zostały potwierdzone w badaniach klinicznych z udziałem ponad 13 tysięcy pacjentów, z czego ponad 30% stanowiły dzieci. Odnotowane działania niepożądane mały charakter łagodny (wysypka skórna, objawy ze strony przewodu pokarmowego) i występowały sporadycznie. Ekstrakt nie jest jednak zalecany dla kobiet w ciąży i karmiących, gdyż nie wykonano odpowiednich badań klinicznych w tej grupie pacjentów. Nie poleca się też stosowania ekstraktu do leczenia dzieci poniżej 6 roku życia, ze względu na niewystarczającą ilość odpowiednich jakościowo badań klinicznych. W aptekach można nabyć preparaty zawierające wyciąg z pelargonii afrykańskiej w postaci kapsułek (np. Immunoinfec), jak i syropów (np. Pelavo, Pelafen, Pelbez).
Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką dotyczącą cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do cookie w Twojej przeglądarce.
Zamknij
pixel