Kaszel suchy czy mokry? Oto jest pytanie!
2018-03-01
Choroby i dolegliwości

Kaszel suchy czy mokry? Oto jest pytanie!

O tej porze roku kaszel to jeden z najczęstszych objawów chorobowych. W autobusach i tramwajach, sklepach, szkołach, domach czy lekarskich gabinetach rozbrzmiewa kakofonia dźwięków. Nic więc dziwnego, że w naszym języku funkcjonuje kilkanaście przymiotników opisujących kaszel.

Najbardziej popularne określenia to kaszel: suchy, mokry, wilgotny, szczekający, krtaniowy, gardłowy, bezgłośny, przewlekły, napadowy, zrywający, męczący, itd. Tymczasem syrop, czy tabletki na kaszel to jeden z pierwszych preparatów, po który samodzielnie sięgamy w czasie przeziębienia, grypy lub innych schorzeń dróg oddechowych. Rozróżnienie z jakim rodzajem kaszlu mamy do czynienia ma duże znaczenie, ponieważ umożliwia dobór skutecznego medykamentu. Przedstawiamy więc kilka wskazówek, które pomogą Państwu ocenić z jakim rodzajem kaszlu mamy do czynienia oraz ułatwią podjęcie decyzji, czy możemy samodzielnie go leczyć, czy też należy udać się jak najszybciej do lekarza.

Po co ten kaszel?

Kaszel, choć często bywa meczący i uprzykrza wieczorny wypoczynek, sam w sobie nie jest chorobą, a wyłącznie objawem wywołanym przez podrażnienie błony śluzowej wyściełającej układ oddechowy. Odruch kaszlu może być wywołany przez dostanie się do dróg oddechowych ciała obcego, pyłów, dymu, czy nadprodukcji i zalegania wydzieliny w drogach oddechowych, a także przez działanie czynników chorobotwórczych, takich jak: bakterie, wirusy, czy grzyby. Kaszel jest więc fizjologicznym odruchem, jednym z podstawowych mechanizmów obronnych naszego układu oddechowego, niezbędnym do oczyszczenia dróg oddechowych z zanieczyszczeń, wówczas gdy fizjologiczny układ rzęskowy jest niewydolny lub jego funkcja jest upośledzona. Kaszel nie jest więc chorobą samą w sobie, a jedynie objawem, że coś niepokojącego dzieje się z naszym zdrowiem.

W zależności od długości trwania kaszel dzieli się na: ostry (trwający do 3 tyg.), podostry (3–8 tyg.), przewlekły (ponad 8 tyg.). Natomiast w zależności od tego, czy kaszlowi towarzyszy obecność wydzieliny w drogach oddechowych oraz potrzeba jej odkaszlnięcia - wyróżniamy: kaszel suchy, zwany nieproduktywnym i kaszel wilgotny, czyli mokry lub produktywny.

Przyczyny kaszlu

Przyczyny kaszlu mogą być rozmaite i warto o tym pamiętać, ponieważ o podłoża kaszlu w dużej mierze zależy, czy można próbować leczyć się samemu, czy pilnie należy zgłosić się do lekarza.

Na ogół kaszel powodują infekcje górnych i dolnych dróg oddechowych, zarówno o charakterze ostrym, jak i przewlekłym, ale kaszel może też być wywołany szkodliwymi warunkami pracy (wdychanie oparów rozpuszczalników, drażniących chemikaliów, pyłu) oraz wdychaniem dymu tytoniowego (również u tzw. „biernych palaczy”). Przyczyną kaszlu może być także nadreaktywność oskrzeli, często występująca po infekcji wirusowej dróg oddechowych, jak również nadmierne wydzielanie śluzu oskrzelowego, czy podrażnienie górnych dróg oddechowych związane z długotrwałym mówieniem. Nie wolno zapominać, że uporczywy kaszel może być także efektem działań ubocznych stosowanych leków, np. niektórych leków przeciw nadciśnieniu (np. inhibitorów konwertazy angiotensyny, niesteroidowych leków przeciwzapalnych, czy beta-blokerów). Przewlekły kaszel towarzyszy zapaleniu oskrzeli i płuc, krztuścowi, gruźlicy, astmie, chorobie obturacyjnej płuc, czy zmianom nowotworowym. Kaszel często pojawia się również u pacjentów z przewlekłymi chorobami serca, towarzyszy alergii, chorobom tarczycy, przewlekłemu zapaleniu zatok, a także jest jednym z objawów refluksu żołądkowo-jelitowego, czy nerwicy. U pewnej liczby pacjentów cierpiących na przewlekły kaszel mimo licznych badań nie udaje się ustalić jego przyczyn i wtedy mamy do czynienia z tzw. kaszlem idiopatycznym.

Kaszel – jak skutecznie leczyć?


Aby prawidłowo dobrać preparat łagodzący kaszel trzeba dokładnie wsłuchać się w rodzaj kaszlu i jego umiejscowienie, a także zastanowić się nad przyczyną i czasem trwania kaszlu. Samodzielne leczenie kaszlu może dotyczyć tylko sytuacji, gdy kaszel trwa krótko (krócej niż 2-3 tyg.) i towarzyszy niepowikłanemu przeziębieniu. W każdym innym przypadku niezbędne jest udanie się do lekarza, w celu ustalenia przyczyny kaszlu i wdrożenia właściwego leczenia. Szczególnej uwagi wymaga kaszel trwający ponad 3 tyg. i towarzyszące mu inne niepokojące objawy, np. ból w klatce piersiowej, ból przy wdechu, świszczący oddech i/lub duszność, bezdech, zmieniony kolor plwociny, krwioplucie, gorączka i osłabienie, regularnie nawracający kaszel, czy utrzymujący się nocny kaszel u dzieci.

Suchy kaszel może towarzyszyć infekcji wirusowej i bakteryjnej. Pojawia się najczęściej na początku infekcji lub przy zapaleniu krtani. Ma postać krótkich, duszących kaszlnięć i nie towarzyszy mu odkrztuszanie wydzieliny.

Kaszel mokry, inaczej wilgotny, pojawia się po kilku dniach od rozpoczęcia infekcji. Towarzyszy mu odkrztuszanie wydzieliny zwanej plwociną. Kaszel mokry, zwany również produktywnym, jest mniej gwałtowny i mniej męczący niż kaszel suchy. Często kaszlemy tylko wówczas, gdy nazbiera się wydzielina. Kaszel mokry często utrzymuje się do końca infekcji i jest niezbędny do oczyszczenia dróg oddechowych.

Podstawowa zasada prawidłowego leczenia kaszlu towarzyszącego infekcji brzmi: w okresie kaszlu suchego stosujemy zazwyczaj leki przeciwkaszlowe, hamujące występowanie tego męczącego odruchu. Kiedy natomiast kaszel jest mokry i zalegający, z dużą ilością plwociny, której nie możemy odkaszleć, podajemy leki i syropy o działaniu wykrztuśnym, rozrzedzające wydzielinę i ułatwiające oczyszczenie dróg oddechowych.

Leki przeciwkaszlowe, czyli leki hamujące suchy, nieproduktywny kaszel

Kaszel suchy jest kaszlem nieproduktywnym tzn. nie towarzyszy mu nadmierna produkcja wydzieliny w drogach oddechowych. Drogi oddechowe nie są przekrwione, natomiast często stwierdza się uczucie podrażnienia, drapania i łaskotania w gardle, co powoduje niekontrolowane napady kasłania. Kaszel suchy jest bolesny, ponieważ powtarzające się bezproduktywne kasłanie może powodować zarówno ból gardła, jak i mięśni klatki piersiowej, pleców i głowy. Ten rodzaj kaszlu powinien być leczony, gdyż nie przynosi organizmowi żadnych korzyści, stanowi natomiast duże obciążenie dla dróg oddechowych. Stosujemy w tym celu leki przeciwkaszlowe, czyli hamujące kaszel. Trzeba jednak zapamiętać, że leków przeciwkaszlowych nie wolno stosować w kaszlu z obfitą, płynną wydzieliną, w obecności ropnej wydzieliny, w rozstrzeniach oskrzeli, czy też w astmie oskrzelowej! To bardzo ważne!

Wśród preparatów przeciwkaszlowych wyróżnia się leki działające ośrodkowo (na ośrodek kaszlu w mózgu) i obwodowo (na receptory kaszlu w drzewie oskrzelowym). Do leków działających ośrodkowo zaliczamy zarówno leki opioidowe - to m. in.: kodeina (np. Thiocodin, Ascodan) i dekstrometorfan (np. Dexapini, Acodin) oraz leki pochodzenia nieopioidowego np. butamirat (np. Sinecod, Supremin). Warto pamiętać, że nieopioidowe leki przeciwkaszlowe są bezpieczniejsze od kodeiny – w przeciwieństwie do opioidów nie prowadzą do lekozależności, nie hamują ośrodka oddechowego i przy krótkotrwałym stosowaniu nie powodują zaparć. Niemniej jednak działają nieco słabiej. Na uwagę zasługuje więc dekstrometorfan, który choć jest opioidem, nie powoduje uzależnienia ani nie działa hamująco na ośrodek oddechowy, działa natomiast silnie przeciwkaszlowo. Może jednak wywoływać senność, biegunkę lub zaparcia oraz bóle głowy. Z kolei leki przeciwkaszlowe działające obwodowo to np. lewodropropizyna (Levopront) znieczulająca zakończenia czuciowe w drzewie oskrzelowym, a także hamująca skurcz oskrzeli i działająca przeciwhistaminowo. Szczególnym środkiem o działaniu przeciwkaszlowym obwodowym jest poliol tiksotropowy o właściwości przyklejania się do błony śluzowej gardła. Tworzy on w ten sposób warstwę izolującą śluzówkę gardła od bodźców drażniących. Prowadzi to do zahamowania kaszlu w ciągu kilku minut. Poliol tiksotropowy podawany łącznie z ośrodkowo działającym środkiem przeciwkaszlowym znacznie przyspiesza działanie przeciwkaszlowe preparatu. Do łagodzenia suchego kaszlu wykorzystuje się również wiele preparatów roślinnych, zawierających substancje śluzowe. Działają one przeciwzapalnie na błonę śluzową dróg oddechowych, łagodzą przekrwienie i tworzą warstwę ochronną. Zaliczamy do nich syropy zawierające: kwiat malwy, korzenie i liście prawoślazu, liść podbiału.

Leki przeciwkaszlowe stosujemy krótko – nie dłużej niż 2-4 dni. Można je podawać tylko doraźnie, np. przy kaszlu nasilającym się w nocy – 1 dawkę na 1 godzinę przed zaśnięciem. Większości preparatów przeciwkaszlowych działających ośrodkowo nie wolno stosować samodzielnie u dzieci ze względu na ryzyko działań ubocznych.

Leki wykrztuśne stosowane w kaszlu mokrym (wilgotnym) z zalegającą wydzieliną

Wśród leków pomagających odkrztusić zalegającą w oskrzelach wydzielinę wyróżniamy kilka grup preparatów w zależności od ich mechanizmu działania. Pierwsza grupa to substancje, które po zażyciu powodują nasilone wydzielanie śluzu przez gruczoły śluzowe oskrzeli. Zwiększa to zarówno ilość, jak i konsystencję wydzieliny, dzięki czemu łatwiej jest ją odkrztusić. Zastosowanie znalazły tu: sulfogwajakol (np. Kalium Guajacolosufonicum) oraz gwajafenezyna (np. Guajazyl). Podobny mechanizm wykazują również olejki eteryczne, które wchodzą w skład wielu syropów, szczególnie tych zawierających wyciągi z tymianku, a także tabletki Sal Ems, zawierające mieszaninę soli alkalicznych pobudzających wydzielanie śluzu w drogach oddechowych. Drugą grupę leków wykrztuśnych stanowią środki o działaniu wykrztuśnym, które drażnią błonę śluzową żołądka i poprzez nerw błędny odruchowo zwiększają wydzielanie śluzu w oskrzelach. Taki mechanizm działania jest charakterystyczny dla syropów zawierających wyciągi z roślin bogatych w saponiny, np. pierwiosnka (np. Herbapect), babki lancetowatej (sir. Plantaginis), dziewanny (sir. Verbasci) lub bluszczu pospolitego (np. Hederasal). Trzecią grupę stanowią leki, które upłynniają wydzielinę oskrzeli poprzez zmianę jej składu chemicznego. Najbardziej znane leki z tej grupy to mukolityki, które powodują upłynnienie i zmniejszenie lepkości śluzu w drogach oddechowych poprzez rozrywanie mostków dwusiarczkowych w mukoproteinach śluzu. Do najbardziej znanych mukolityków należą: bromheksyna (np. Flegamina) i ambroksol (np. Ambrosol, Flavamed, Mucosolvan). Często używanym mukolitykiem, jest również acetylocysteina (np. ACC, Fluimucil).

Preparaty 2 w 1 – „panaceum” na kaszel?

Na rynku możemy też znaleźć preparaty „2 w 1” stosowane w męczącym, napadowym kaszlu. Zawierają one zarówno substancje wykrztuśne, jak i działające przeciwkaszlowo. Zaliczamy do nich np. Thiocodin, w którego skład wchodzi kodeina o działaniu hamującym odruch kaszlu i zmniejszająca częstość napadów kaszlu oraz sulfogwajacol, który działa wykrztuśnie, ułatwia przemieszczanie się upłynnionej wydzieliny w drogach oddechowych i jej odkrztuszanie.

Podobnie rzecz się ma z Neoazariną, złożoną z 2 składników: kodeiny oraz sproszkowanego ziela tymianku o działaniu wykrztuśnym. Leki te poleca się w silnych napadowych (zwłaszcza nocnych) atakach kaszlu. Znanym syropem „na wszystkie rodzaje kaszlu” jest również Herbapect, zawierający w składzie wyciągi z ziela tymianku oraz pierwiosnka lekarskiego oraz sulfagwajacol – wszystkie o działaniu wykrztuśnym. Stosowanie takich preparatów wzbudza czasem sprzeczne opinie, dlatego warto przed zakupem poradzić się farmaceuty lub lekarza.

Syrop to nie soczek!

I nie pijemy go z butelki… Choć często kolorowy, pachnący i smaczny – nadal jest lekiem, który można przedawkować i który niewłaściwie stosowany, zamiast pomóc, może nam zaszkodzić. Wiele syropów zawiera silne substancje lecznicze, które należy bardzo uważnie dozować załączoną do opakowania miarką, zgodnie z zaleceniami lekarza lub dawkowaniem zamieszczonym w ulotce leku. Syropy zwierają często aromaty, barwniki i konserwanty, które poprawiają smak i wygląd, ale mogą wywołać odczyny alergiczne. Cukrzycy muszą pamiętać, że wiele syropów zawiera ogromną ilość cukru (ponad 66%), dlatego warto poprosić farmaceutę, by zaproponował produkt w tabletkach lub syrop przeznaczony dla diabetyków. Dobranie właściwego syropu, w zależności od rodzaju kaszlu oraz z uwzględnieniem innych leków, które zażywamy w tym samym czasie, nie jest więc łatwe, dlatego najlepiej to zadanie pozostawić lekarzowi lub farmaceucie.
Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką dotyczącą cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do cookie w Twojej przeglądarce.
Zamknij
pixel