Czopki - prawidłowa aplikacja leków doodbytniczych
2018-03-13
Polecane

Czopki - prawidłowa aplikacja leków doodbytniczych

O skuteczności podjętej terapii decyduje nie tylko właściwy dobór leku, ale również prawidłowy sposób jego stosowania.

Z jednej strony jest to oczywiste, a z drugiej - są postacie leków, które sprawiają pacjentom większe problemy w należytym stosowaniu, czy wręcz wzbudzają często obawy czy niechęć. Należą do nich między innymi wszelkiego rodzaju czopki, wlewki, lewatywy, czy kapsułki doodbytnicze.


Być może wynika to z faktu, iż przeważającą większość leków obecnych na rynku w Polsce stosujemy doustnie, a więc każda inna droga podania preparatu wydaje się co najmniej ekscentryczna i wzbudza pewne wątpliwości. Niesłusznie jednak, ponieważ leki w postaci czopków mają wiele zalet, ich zastosowanie jest czasem wręcz niezbędną koniecznością, a doodbytnicza droga podania leków znana jest od Starożytności.

Na polskim rynku możemy spotkać kilka postaci leków, które stosuje się wprowadzając preparat do odbytu, czyli per rectum.

Są to najczęściej czopki, ale zdarzają się również: wlewy, mikrowlewki, maści oraz kapsułki doodbytnicze. W preparatach przeznaczonych do podania doodbytniczego występują zarówno substancje mające wywierać działanie miejscowe – tylko w miejscu podania, jak i środki o działaniu ogólnoustrojowym, np. leki przeciwgorączkowe. Niewątpliwą zaletą preparatów stosowanych per rectum jest możliwość ich zastosowania w momencie, gdy doustne podanie leku jest z różnych przyczyn niemożliwe, np. z powodu uporczywych wymiotów, czy zaburzeń połykania. Czopki są też bardzo cenione w pediatrii, gdzie doustne podanie leku małym dzieciom jest często mocno utrudnione, czy wręcz graniczy z niemożliwością. W czopkach stosuje się także substancje lecznicze wrażliwe na działanie kwasu żołądkowego, a także drażniące błonę śluzową przewodu pokarmowego, ponieważ podanie doodbytnicze pozwala ominąć żołądek i zmniejsza niekorzystne oddziaływanie na przewód pokarmowy.

Pośród leków o działaniu miejscowym, doodbytniczo stosuje się najczęściej preparaty wykorzystywane w leczeniu zaparć, hemoroidów, stanów zapalnych śluzówki jelit oraz wrzodziejącego zapalenia jelit.

Zawierają one środki ściągające (garbniki, zasadowe sole bizmutu, tlenek cynku, balsam peruwiański) oraz wyciągi roślinne (z kasztanowca, rumianku, krwawnika, żarnowca, nagietka), których zadaniem jest uszczelnienie naczyń krwionośnych. W leczeniu chorób okolicy odbytu wykorzystywane są również związki o działaniu miejscowo znieczulającym (lidokaina, benzokaina), a także środki przeciwbakteryjne i antyseptyczne. U osób cierpiących na wrzodziejące zapalenie jelita grubego stosowane są wlewy doodbytnicze i czopki zawierające mesalazynę i sulfasalazynę, które wykazują działanie przeciwzapalne. Doodbytnicze postacie leków o działaniu miejscowym stosowane są także w leczeniu zaparć. Wypróżnianie ułatwiają czopki i wlewki zawierające bisakodyl, glicerol lub stężone roztwory sorbitolu.

Per rectum można podawać również leki o działaniu ogólnoustrojowym. Ogólne działanie doodbytniczych postaci leku jest możliwe dzięki przenikaniu obecnych w nich substancji leczniczych przez błonę śluzową odbytnicy do krwioobiegu. W ten sposób podawane są leki przeciwbólowe (np. tramadol) i przeciwgorączkowe (np. paracetamol, ibuprofen), przeciwreumatyczne (np. diklofenak, naproksen), przeciwwymiotne (np. metoklopramid, ondansetron), uspokajające (np. fenobarbital, diazepam), przeciwastmatyczne (np. teofilina, aminofilina) oraz rozkurczowe (np. papaweryna, drotaweryna).

Właściwe działanie leków podanych doodbytniczo uzależnione jest m. in. od prawidłowego umiejscowienia czopka, ponieważ ma to bezpośredni wpływ na wchłanianie się substancji leczniczej do organizmu. Odbytnica dorosłej osoby ma długość od 15-20 cm i jest zbudowana z dwóch części: dolnej, czyli kanału odbytu, który ma około 3 cm długości oraz części górnej - miednicznej, o długości ok 15 cm. Wchłanianie leków z czopków odbywa się poprzez błonę śluzową odbytnicy, która jest bogato unaczyniona splotami żył odbytniczych: górnej środkowej oraz dolnej. Wchłonięta substancja lecznicza poprzez żyłę odbytniczą górną powraca do krążenia wrotnego, trafia do wątroby i jest tam metabolizowana, natomiast z żył odbytniczej środkowej i dolnej lek trafia do dorzecza żyły głównej dolnej, a dalej do krążenia dużego, omijając wątrobę. Z tego powodu, mniejsza dawka leku może wykazywać większe działanie terapeutyczne niż po podaniu doustnym. Trudno jest oszacować, jak duża ilość leku zostanie wchłonięta przez poszczególne żyły odbytnicze. Wykazano, że rodzaj stosowanego podłoża w czopkach również może mieć wpływ na rozmieszczenie leku w poszczególnych partiach odbytnicy, a tym samym jego działanie. Olej kakaowy rozprasza się po całej odbytnicy, natomiast makrogole (np. czopki Pentasa) rozpuszczają się w dolnych partiach odbytnicy. Z tego też względu najkorzystniejsze jest podanie preparatu do dolnej i środkowej części bańki odbytnicy. Leki doodbytnicze o działaniu ogólnym powinny być więc aplikowane tak głęboko, jak to możliwe, natomiast preparaty stosowane miejscowo, np. w terapii hemoroidów, należy wsunąć płytko do odbytnicy, tak aby końcówką palca dotykać czopka.

Czopki zakupione w aptece należy przechowywać zgodnie ze wskazaniami umieszczonymi na opakowaniu leku.


Na ogół zaleca się przechowywanie ich w temperaturze nie przekraczającej 25 stopni Celsjusza, chroniąc przed światłem. Nie powinno się także usuwać bezpośredniego opakowania czopka (folii zabezpieczającej poszczególne czopki) wcześniej niż bezpośrednio przed jego użyciem, by chronić czopek przed zetknięciem z powietrzem, które mogłoby spowodować utlenienie się podłoża i zmniejszenie skuteczności leku. Niektóre czopki wymagają przechowywania w lodówce, w temperaturze +2 do +8 stopni Celsjusza (np. Distrepataza, Torecan), dlatego zawsze warto zapytać o warunki przechowywania konkretnego preparatu podczas nabywania leku w aptece.

Każdorazowo przed aplikacją czopka należy sprawdzić nazwę, dawkę i termin ważności preparatu oraz czy był prawidłowo przechowywany, a następnie założyć rękawiczki jednorazowe i wyjąć czopek z opakowania bezpośredniego (zabezpieczającej folii lub plastiku).

Przed aplikacją czopów warto także zwrócić uwagę na rodzaj podłoża. Jeśli bowiem podłożem czopkowym jest PEG (polioksyetylenoglikole) należy przed użyciem czopek zwilżyć wodą, co przyspieszy działanie (rozpuszczenie czopka), jak również zmniejszy dyskomfort związany z miejscowym drażnieniem śluzówki odbytnicy przez czopek.
Czopek, jak i kapsułkę doodbytniczą (przykładem kapsułki doodbytniczej jest lek doodbytniczy Olfen) można aplikować w pozycji stojącej (z pochyleniem do przodu) lub w przykucnięciu. Najwłaściwsza do prawidłowego podania jest jednak pozycja leżąca. Najlepiej położyć osobę na boku, dolna noga powinna być wyprostowana, a górna zgięta w kolanie. Należy odciągnąć górny pośladek, by odsłonić okolicę odbytu i ostrożnie lecz zdecydowanie wsunąć czopek zaokrągloną stroną w kierunku do odbytnicy. Można nasmarować zwieracz odbytu wazeliną, co ułatwi aplikację. Po podaniu czopka należy pozostać w pozycji leżącej z zaciśniętymi nogami przez okres ok. 15 minut. Przez kolejną godzinę nie jest wskazane wykonywanie prac, które wymagają znacznego wysiłku fizycznego. W przypadku zastosowania czopka o działaniu ogólnym należy także powstrzymać się przez pewien czas od wypróżnienia. W przypadku stosowania doodbytniczych postaci leków szczególnie ważne jest dbanie o higienę. Zarówno przed aplikacją preparatu, jak i po niej należy pamiętać o dokładnym umyciu rąk.

Polecane
Procto-Hemolan, czopki, 10 sztuk
Procto-Hemolan, czopki, 10 sztuk
Nazwa: Procto-Hemolan protect Postać: czop.doodbyt. Dawka: - Opakowanie: 10 czop. (1x10) Działanie: Procto-Hemolan protect zmniejsza stan zapalny oraz łagodzi objawy towarzyszące hemoroidom. Ma działanie ściągające. Wskaz...
19,69 zł
Przejdź do sklepu iApteka.pl
Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką dotyczącą cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do cookie w Twojej przeglądarce.
Zamknij
pixel