ABC Pacjenta: Kiedy plaster leczy, czyli transdermalne systemy terapeutyczne
2017-12-29
Polecane

ABC Pacjenta: Kiedy plaster leczy, czyli transdermalne systemy terapeutyczne

Nawet osoby, które rzadko odwiedzają aptekę i sięgają po jakiekolwiek leki są przyzwyczajone do tego, iż medykamenty występują zwykle w tabletkach,
kapsułkach, syropach, kroplach, czopkach czy maściach. Czasem zapominamy jednak, że postaci leków jest na polskim rynku dużo więcej, co umożliwia wygodne i bezpieczne leczenie, dostosowane do indywidualnych potrzeb Pacjenta. Takim przykładem nowoczesnych leków są transdermalne systemy terapeutyczne (w skrócie TTS), czyli leki o specjalnej budowie, które naklejane są na skórę i wyglądem przypominają nieco większy plaster. Pierwsze systemy podawania leków przez skórę wprowadzono do lecznictwa w USA ponad 20 lat temu i były to plastry używane w chorobie niedokrwiennej serca oraz plastry zawierające skopolaminę - substancję pomocną w chorobie lokomocyjnej.

Aktualnie przezskórne podawanie leków jest często wykorzystywane w wielu dziedzinach medycyny, szczególnie gdy konieczne jest długotrwałe stosowanie leku. Leki w postaci plastrów stosuje się z powodzeniem w terapii choroby Alzheimera, Parkinsona, choroby wieńcowej, silnego bólu, uzależnienia od nikotyny, zespołu niespokojnych nóg, choroby lokomocyjnej, zaburzeń pęcherza moczowego, antykoncepcji hormonalnej oraz hormonalnej terapii zastępczej w okresie klimakterium. TTS są więc interesującą alternatywą dla doustnego stosowania leków. Warto więc wiedzieć, czym są transdermalne systemy terapeutyczne, jak prawidłowo je stosować, by leczenie przyniosło jak najlepsze efekty oraz dlaczego nie można mylić ich ze zwykłymi plastrami rozgrzewającymi lub plastrami na odciski.

CZYM JEST TTS, CZYLI TRANSDERMALNY SYSTEM TERAPEUTYCZNY?

Według definicji zamieszczonej w Farmakopei Polskiej X (czyli „Biblii” farmaceutów) transdermalny system terapeutyczny to elastyczny plaster o różnych rozmiarach, zawierający jedną lub więcej substancji leczniczych, przeznaczony do przyklejania na nieuszkodzoną skórę w celu podania leku do krążenia, z pominięciem przewodu pokarmowego. Transdermalne systemy terapeutyczne mogą mieć różną budowę, ale niezależnie od tego, ich cechą wspólną jest uwalnianie do skóry substancji leczniczych z ściśle określoną, stałą szybkością przez określony czas. TTS nie można więc mylić z plastrami kosmetycznymi, opatrunkowymi, czy przeznaczonymi do gojenia ran. W większości przypadków leki w postaci TTS dostępne są tylko z przepisu lekarza.

Zalety stosowania TTS

Podstawową zaletą stosowania leków w postaci TTS jest możliwość stosowania mniejszych dawek substancji leczniczej niż w przypadku leków podawanych doustnie oraz stały poziom leku we krwi przez cały czas, gdy plaster przyklejony jest do skóry. Podanie leku w postaci TTS można obrazowo i w bardzo uproszczony sposób porównać do bezbolesnej „kroplówki”. Podanie leku przez skórę umożliwia ominięcie przewodu pokarmowego, a więc na przebieg terapii nie ma wpływu metabolizm ani nasza dieta, a substancja lecznicza wchłania się od razu do krwi, dzięki temu może być podana w mniejszej dawce oraz działa szybciej. Ich niewątpliwą zaletą jest również, dzięki specjalnej budowie, możliwość przedłużenia działania leku oraz zmniejszenie jego działań niepożądanych (nie obciąża żołądka, wątroby, jelit). Dawkę leku reguluje się wielkością powierzchni plastra (stąd im większa dawka leku, tym większy plaster), a w przypadku konieczności przerwania terapii można to zrobić od razu poprzez oderwanie plastra ze skóry. Nie bez znaczenia jest również wygoda i bezpieczeństwo stosowania. Dzięki wydłużeniu działania leku zwykle większość TTS przyklejamy na skórę raz na 3-7 dni i nie musimy pamiętać o codziennym przyjmowaniu tabletek. Dla starszych osób, przyjmujących wiele leków, jak również mających problemy z pamięcią jest to ogromne udogodnienie.

Wady transdermalnych systemów terapeutycznych

Jak każdy lek, również opisywane plastry mogą przyczyniać się do pewnych niepożądanych działań. Do głównych wad TTS należy zaliczyć przede wszystkim wywoływanie podrażnień lub uczuleń skóry w miejscu aplikacji plastra, czy wręcz uszkodzeń skóry, przy długotrwałym stosowaniu ich w tym samym miejscu (stąd konieczność regularnego zmieniania miejsca aplikacji). Niewątpliwą wadą jest również ograniczona liczba substancji leczniczych, które można podać przezskórnie, stąd mimo wielu zalet takiego sposobu aplikowania leku nie zawsze można go wykorzystać w lecznictwie. Osoby niedowidzące oraz z ograniczoną sprawnością manualną nie będą w stanie prawidłowo zaaplikować plastra bez pomocy członków rodziny, co również trzeba wziąć pod uwagę wybierając ten sposób terapii.

Jak prawidłowo stosować TTS?

Przede wszystkim nieprawidłowo przyklejony plaster nie będzie działał, stąd zawsze przed zastosowaniem leku należy dokładnie przeczytać ulotkę, a w razie wątpliwości poprosić o pomoc farmaceutę, lekarza lub pielęgniarkę. Aplikacja plastra nie jest trudna, ale w zależności od rodzaju podawanego leku zaleca się czasem szczególne postępowanie, o czym informuje ulotka leku. Ważne jest, by po ostrożnym otwarciu bezpośredniego opakowania plastra niezwłocznie przykleić go do skóry (otwarty plaster nie powinien leżeć, bo wyschnie). Przyklejając TTS do skóry nie wolno dotykać palcami warstwy klejącej. Systemu transdermalnego nie należy dzielić i przecinać, chyba że producent zezwala na to i informacja o możliwości cięcia plastra znajduje się w ulotce leku.

TTS przykleja się na nieuszkodzoną skórę ciała w miejscu, które jest odporne na tarcie i uszkodzenia (omijamy np. okolice biustonosza, czy paska od spodni). Skóra w miejscu, na które przyklejamy TTS nie może być owłosiona, ale nie należy jej golić, by nie podrażniać skóry. Najczęściej polecanymi miejscami przyklejania TTS jest gładka, nieowłosiona skóra na: brzuchu, pośladku, ramionach, okolicach łopatek oraz uda, przy czym plastry hormonalne i nikotynowe przyklejamy zwykle na ramiona oraz uda, plastry przeciwbólowe na tułów i ramiona, plastry stosowane w leczeniu otępienia – na plecy i ramiona. Zanim przystąpimy do przyklejania nowego plastra należy usunąć ze skóry stary plaster. Pozostałości kleju należy delikatnie zmyć wodą z mydłem lub oliwką dziecięcą, nie wolno używać żadnych środków na alkoholu. Zawsze przyklejamy jednorazowo tylko jeden plaster chyba, że lekarz zaleci inaczej. Nowego plastra nie należy przyklejać w tym samym miejscu, co poprzednio. To samo miejsce aplikacji można wykorzystać dopiero po 7-14 dniach. Plaster przyklejamy na suchą, umytą wcześniej skórę, dociskając go przez pół minuty rozpostartą ręką i dokładnie sprawdzamy czy brzegi nie odstają. Do mycia skóry przed naklejeniem plastra wystarczy zwykła woda, nie należy używać mydła, oliwki, alkoholu lub innych środków pielęgnacyjnych, ponieważ mogą podrażnić skórę lub pogorszyć przylepność plastra. Plaster powinien przebywać na skórze dokładnie tyle, ile zaleca producent, a po zdjęciu go z ciała, należy złożyć go na pół warstwą klejącą do siebie. Zużyte plastry należy odnieść do apteki celem utylizacji. Dotyczy to szczególnie plastrów przeciwbólowych dostępnych na recepty, których nie powinno się wyrzucać do odpadów komunalnych.

Dobrze założony TTS trzyma się mocno skóry i nie ma przeciwwskazań do uprawiania sportu, czy codziennej higieny, zaleca się jednak unikanie długotrwałego kontaktu z wodą (kąpieli w wannie, czy na basenie). Należy również unikać sytuacji, gdy TTS narażony jest na bezpośrednie działanie źródła ciepła, czyli nie należy korzystać z sauny, eksponować skóry z plastrem na słońce, stosować lamp rozgrzewających, termofora, czy poduszki elektrycznej, ponieważ może to spowodować niekontrolowane uwalnianie leku.

Kiedy sięgać po TTS?

Do najczęściej przepisywanych TTS należą plastry antykoncepcyjne oraz hormonalna terapia zastępcza. Plastry antykoncepcyjne zawierają takie same hormony jak dwuskładnikowe tabletki, czyli progesteron i estrogen. Plaster przykleja się na skórę raz na 7 dni, a po 3 tygodniach stosowania należy zrobić 7-dniową przerwę, podczas której wystąpi miesiączka. Plastry hormonalne stosowane w łagodzeniu objawów menopauzy zawierają estradiol lub kombinację estradiolu z noretysteronem i zastępują tabletki lub globulki hormonalne. W zależności od preparatu stosuje się je co 3 lub co 7 dni i nie wolno naklejać ich w okolicy piersi.

Kolejną grupą najczęściej stosowanych TTS są leki przeciwbólowe zawierające fentanyl lub buprenorfinę. Stosowane są one w różnych dawkach w leczeniu przewlekłych, ciężkich bólów opornych na inne środki lecznicze, w tym bólach nowotworowych lub pooperacyjnych. Plastry takie umieszcza się na skórze w równych odstępach czasu co 96 godzin (buprenorfina) lub co 72 godziny (fentanyl).

Coraz większą grupę często stosowanych TTS stanowią plastry z rywastygminą stosowane do łagodzenia średniozaawansowanej choroby otępiennej typu alzheimerowskiego - postępującej choroby mózgu, która stopniowo zaburza pamięć, zdolności intelektualne i zachowanie. W tym przypadku plastry bardzo ułatwiają opiekę nad chorymi, którzy nie chcą lub mają trudności w połykaniu tabletek. Plastry z rywastygminą stosuje się w odstępach co 24 godziny. Zmianę plastra należy wykonywać o stałej porze.

Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką dotyczącą cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do cookie w Twojej przeglądarce.
Zamknij
pixel