Stawy – najczęstsze przewlekłe choroby stawów. Metody leczenia
2015-08-26

Stawy – najczęstsze przewlekłe choroby stawów. Metody leczenia

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS)

Typową układową chorobą reumatyczną jest RZS. Jest to w zasadzie grupa chorób o nieznanej przyczynie, w których wystąpieniu i przebiegu podstawową rolę odgrywają procesy immunologiczne. W zapalnie zmienionych stawach powstają przeciwciała skierowane przeciwko innym, własnym przeciwciałom ? tzw. czynnik reumatoidalny. Uruchamia to nie do końca jeszcze poznany łańcuch reakcji immunologicznych (autoimmunologicznych), których widocznym efektem jest gromadzenie się wysięku w stawie oraz niszczenie chrząstki stawowej. RZS występuje u ok. 0,5-1% ludzi ? z tym, że kobiety chorują znacznie częściej niż mężczyźni (w stosunku 4 : 1). Chociaż choroba może pojawić się w każdym wieku, szczyt jej występowania przypada na okres od 30. do 60. roku życia. RZS może mieć charakter ciągły lub cykliczny z mniejszymi lub większymi przerwami (remisje). Zaobserwowano, że czynnikiem bezpośrednio wyzwalającym objawy choroby często bywa: przebyty poród, znaczny wysiłek fizyczny, stres lub uraz. RZS, zwane dawniej gośćcem, jest przewlekłym, postępującym procesem zapalnym, rozpoczynającym się w błonie maziowej stawów (błona wyściełająca staw od wewnątrz), prowadzącym do niszczenia tkanek stawowych, zniekształceń, upośledzenia czynności stawów i kalectwa. Początek choroby jest zwykle powolny, pojawiają się bóle stawów i mięśni, stany podgorączkowe, brak apetytu. Początkowo proces zapalny zwykle obejmuje stawy nadgarstkowe oraz drobne stawy rąk i stóp. W stawach pojawia się ból, obrzęk, ograniczenie ruchomości, chorzy skarżą się na sztywność stawów i mięśni w godzinach porannych. Zmiany zapalne mogą występować także w narządzie wzroku, sercu, węzłach chłonnych, skórze (tzw. guzki reumatoidalne) czy płucach. Częstym objawem jest niedokrwistość.

Choroba zwyrodnieniowa stawów

Zwana również przez specjalistów osteoartrozą, jest dysfunkcją stawów. Atakuje niespodziewanie albo rozwija się długo i podstępnie, nie dając żadnych objawów początkowych. Wystarczy krótki okres czasu, by przyczyniła się do znacznego i uciążliwego ograniczenia funkcji ruchowych. To wynik zarówno biologicznych, jak i mechanicznych zdarzeń, które destabilizują powiązane ze sobą procesy degradacji i syntezy chrząstki stawowej ? chondrocytów i macierzy pozakomórkowej oraz warstwy podchrzęstnej kości. Proces ten może być efektem zmian samoistnych, mechanicznego urazu stawu lub przewlekłego stanu zapalnego. Rozpoznanie choroby opiera się na objawach klinicznych i obrazie radiologicznym, charakterystycznym dla poszczególnych stawów, choć badanie RTG nie wykrywa wczesnych zmian zwyrodnieniowych dotyczących jedynie chrząstki stawowej. Uciążliwymi objawami postępujących zmian destrukcyjnych w chrząstce stawowej są sztywność i ból stawów, a zmiany patologiczne mogą obejmować powierzchnie stawów kończyn i kręgosłupa. Ból z czasem nasila się, powodując: ograniczenie ruchomości stawu, deformację, zaniki mięśniowe, przykurcze, ograniczenie sprawności, dysfunkcje chodu. Ból zaostrza się podczas ruchu lub przy obciążaniu stawu, a ustępuje lub zmniejsza się po odpoczynku. Stawami szczególnie narażonym na występowanie zmian, wynikających z mechanicznego zużycia się jego powierzchni, są stawy kręgosłupa, staw biodrowy i kolanowy. Te ostatnie przenoszą duże obciążenia statyczne i dynamiczne.

Dna moczanowa

Inaczej nazywana skazą moczanową, ?chorobą bogaczy? czy artretyzmem, jest jedną z wielu chorób cywilizacyjnych. Charakteryzuje się nadmiernym wytwarzaniem w organizmie kwasu moczowego, który odkłada się przeważnie w stawach. W późniejszym okresie może atakować inne narządy. Dna jest chorobą nieuleczalną, a każda jej postać wymaga opieki lekarskiej. Charakterystyczną dla osób w podeszłym wieku jest dna rzekoma. Pierwszym objawem choroby jest ostry ból w obrębie jednego ze stawów. Do charakterystycznych objawów tej choroby zalicza się: obrzęk, zaczerwienienie i rozgrzanie zajętego stawu jak również gwałtowne bóle w czasie napadów dny. Dna jest chorobą metaboliczną, związaną ze sposobem odżywiania. Jej wystąpieniu sprzyja spożywanie nadmiaru tłustych potraw, bogatych w białko, mięsa głównie wieprzowiny, kawy i alkoholu. Zdarza się występować po źle przeprowadzonych dietach. Wyróżnia się dwa rodzaje dny. Dna pierwotna charakteryzuje się genetycznie uwarunkowanym metabolicznym zaburzeniem zdolności organizmu w wytwarzaniu nadmiaru kwasu moczowego lub upośledzeniem zdolności nerek do wydalania go z organizmu. W dnie wtórnej kwas moczowy nadmiernie gromadzi się w organizmie. Często występuje po przebytych chorobach nowotworowych, cukrzycy, źle przyjmowanych środków odwadniających i prowadzonych diet.

Zapalenie wielu stawów, szczególnie z obecnością objawów ogólnych lub objawów zajęcia narządów wewnętrznych, wskazuje zwykle na układową chorobę reumatyczną. W celu potwierdzenia rozpoznania, lekarze mogą zlecić wykonanie następujących badań laboratoryjnych:

  • OB,
  • morfologia z rozmazem,
  • badanie ogólne moczu,
  • odczyn Waaler-Rose i lateksowy,
  • próby wątrobowe (transaminazy, fosfataza zasadowa),
  • rentgen klatki piersiowej,
  • rentgeny stawów,
  • badanie ultrasonograficzne stawów (np. kolanowych).

Leczenie przewlekłych chorób stawów jest procesem wieloetapowym i wielospecjalistycznym. Często całkowicie choroby wyleczyć się nie da, ale możemy przyczynić się do jej spowolnienia a nawet osłabienia. Sposoby leczenia możemy podzielić na farmakologiczne (leki, suplementy diety) i niefarmakologiczne (operacyjne, rehabilitacja, odpowiednia dieta i zwiększenie aktywności fizycznej).

Leczenia farmakologiczne:

Polega na stosowaniu niesteroidowych leków przeciwzapalnych NLPZ (krewniaków aspiryny), leków wpływających na proces zapalny oraz hormonów sterydowych (glikokortykosteroidów). Niesteroiodowe leki przeciwzapalne powinny być włączone do leczenia po wykorzystaniu metod niefarmakologicznych. Wybór preparatu powinien być podyktowany profilem bezpieczeństwa leku, a czas stosowania ograniczony do okresów zaostrzeń choroby. Istotną zasadą terapii NLPZ jest też niestosowanie 2 leków z tej samej grupy terapeutycznej, gdyż wtedy poważnie zwiększa się ryzyko powikłań. Stosowane jest często leczenie miejscowe, opierające się na stosowaniu glikokortykosteroidów w postaci wstrzyknięcia dostawowego. Wskazaniem do tego typu terapii jest silny zespół bólowy stawu, z obecnością wysięku w jamie stawowej. Leczenie to powoduje jedynie krótkotrwałą poprawę, a regularne iniekcje dostawowe mogą doprowadzić do zniszczenia stawu. Korzystne efekty zapobiegające postępowi choroby zwyrodnieniowej stawów przynosi stosowanie suplementów diety zawierających siarczan glukozaminy oraz chondroitynę, będącą składnikiem chrząstki. Glukozamina dostarczająca podstawowego surowca do budowy zdrowej tkanki chrzęstnej w żywności występuje w ilościach śladowych, głównie w owocach morza (krabach, krewetkach, homarach). Glukozamina i chondroityna są węglowodanami występującymi naturalnie w naszym organizmie. Są odpowiedzialne za prawidłowe funkcjonowanie stawów. Przy wzmożonym wysiłku fizycznym, obciążeniu stawów (nadwaga) i w starszym wieku produkcja glukozaminy i chondroityny zmniejsza się. Oba te związki są dobrze wchłaniane z przewodu pokarmowego, a ich połączenie w suplementach działa synergistycznie i zdecydowanie poprawia sprawność i wytrzymałość stawów, zmniejsza dolegliwości bólowe i zapobiega zmianom zwyrodnieniowym. Zarówno glukozamina, jak i chondroityna nie wywołują istotnych objawów ubocznych i mogą być bezpiecznie stosowane przez dłuższy czas.

Leczenie niefarmakologiczne:

Podstawową zasadą jest modyfikacja czynników wyzwalających, czy w późniejszym okresie, nasilających proces zwyrodnieniowy. Obowiązuje więc konieczność rozpoznania ewentualnych wad postawy i odpowiedniej ich korekcji oraz leczenie współistniejącej otyłości. Zdaniem specjalistów postępowanie niefarmakologiczne powinno być wieloczynnikowe i powinno zawierać wsparcie psychologiczne.

  • operacyjne

Wydaje się, że jedyną rewolucyjną metodą leczenia choroby zwyrodnieniowej stawów jest leczenie operacyjne. Wprowadzenie tej metody leczniczej umożliwiło powrót do aktywności wielu chorym, skazanym poprzednio jedynie na ból i niemożność samodzielnego poruszania się. Leczenie operacyjne oparte jest głównie na wszczepianiu, po uprzednim usunięciu nasad kostnych, endoprotez wykonanych ze stopów metali. Wskazaniem do wszczepienia endoprotezy jest uporczywy ból oraz znaczne upośledzenie sprawności ruchowej stawu. Leczenie operacyjne polegające na wszczepieniu endoprotezy przynosi znaczne lub całkowite ustąpienie bólu i poprawę komfortu życia.

  • odpowiednia dieta

Wśród czynników wpływających na występowanie schorzeń reumatycznych i dolegliwości bólowych ze strony układu stawowo-mięśniowego wymienia się najczęściej: skłonności genetyczne i hormonalne, palenie papierosów i długotrwały stres. Niektóre jednak mogą mieć też tło alergiczne. Naukowcy zwracają uwagę na ścisły związek składników pokarmowych z występowaniem tych schorzeń, stąd istotny nacisk w terapii na odpowiednią dietę i wykluczenie określonych produktów z jadłospisu, mogących nasilić objawy i przyspieszyć rozwój choroby. Najważniejsze jest niedopuszczenie do zakwaszenia organizmu. Dlatego w diecie nie powinno brakować świeżych warzyw oraz owoców. Wskazane są krótko gotowane albo surowe warzywa np. brokuły, kapusta, seler, sałata, ogórki, pory, marchew, buraki, pietruszka i rośliny strączkowe. Wśród owoców warto zwrócić uwagę na: borówki, żurawinę, aronię, ciemne winogrona, czarną porzeczkę i jagody. Warzywa i owoce oraz zrobione z nich naturalne soki są także źródłem witaminy C, która ma wpływ na wytwarzanie kolagenu oraz bioflawonoidów. Likwidują one wolne rodniki oraz działają przeciwzapalnie. Dietetycy podkreślają także konieczność wykluczenia z posiłków roślin psiankowatych (np. pomidorów, papryki, bakłażanów), które mogą nasilić objawy choroby. Należy również ograniczyć spożywanie produktów przetworzonych i konserwowanych oraz słodyczy, cukru, kawy i alkoholu. Menu należy wzbogacać o tłuste ryby z zimnych mórz, których mięso zawiera dużo wapnia, jodu i fosforu oraz stanowi źródło dobrze przyswajalnego białka. Ryby są także źródłem wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3, chroniących nie tylko serce, ale także mobilizujących organizm do walki ze stanami zapalnymi i poprawiających ruchomość stawów. Kwasy omega-3 znajdują się także w oleju lnianym, oliwie z oliwek i orzechach włoskich.

Przewlekłe choroby stawów są bardzo częstą kwalifikowane do leczenia sanatoryjnego. Pacjent może o to zapytać swojego lekarza, który pomoże wybrać metodę terapii. Niestety, czas oczekiwania na decyzję NFZ o przydzieleniu sanatorium jest bardzo długi.

Nie należy bagatelizować ?problemów stawowych?, szczególnie gdy występują inne współistniejące objawy. W takich przypadkach konieczna jest możliwie szybka wizyta u lekarza.

Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką dotyczącą cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do cookie w Twojej przeglądarce.
Zamknij