Nadmierna potliwość– defekt kosmetyczny czy choroba?
2015-12-16

Nadmierna potliwość– defekt kosmetyczny czy choroba?

Po co komu pot?

W naszej skórze znajdują się miliony gruczołów potowych, przez które w ciągu doby organizm wydziela od 500 ml do 1 litra potu. Dzięki wytwarzaniu potu możliwa jest regulacja temperatury ciała, wydalanie zbędnych organizmowi substancji przez skórę, a także utrzymywanie właściwego, kwaśnego odczynu skóry. Pot razem z wydzieliną z gruczołów łojowych stanowi warstwę ochronną zwaną płaszczem hydrolipidowym, która zabezpiecza skórę przed drobnoustrojami chorobotwórczymi i niekorzystnym działaniem czynników zewnętrznych. Organizm ludzki dysponuje dwoma rodzajami gruczołów potowych ? większość stanowią gruczoły ekrynowe (od 2 do 5 mln), które są rozsiane po całej skórze, choć największe ich skupiska znajdują się na powierzchni stóp i dłoni. Gruczoły ekrynowe są aktywne od chwili urodzenia, wydzielają bezbarwny, bezwonny pot i służą głównie termoregulacji. Drugą grupę gruczołów potowych stanowią gruczoły apokrynowe, które są mniej liczne (100 tys.), zlokalizowane głównie w okolicach pach, pachwin i narządów płciowych. Ich aktywność rozpoczyna się w okresie dojrzewania płciowego. Pod wpływem bodźców hormonalnych wydzielają one lepki pot, obfity w tłuszcze i feromony. Świeży pot apokrynowy również nie posiada zapachu i produkowany jest w niewielkiej ilości, jednak po zmieszaniu z potem ekrynowym, łojem i fragmentami naskórka, staje się idealnym środowiskiem do rozwoju bakterii, a zachodzące w nim procesy chemiczne powodują powstanie charakterystycznego, ostrego zapachu. Pot składa się w 98-99% z wody, tylko ok 1% stanowią inne składniki: mocznik, kwas moczowy, amoniak, kwas mlekowy, węglowodany, tłuszcze, chlorki, związki sodu, potasu, wapnia, magnezu i żelaza. Na skład potu wpływają m. in. czynniki hormonalne, warunki atmosferyczne, zażywane leki, wysiłek fizyczny, rodzaj przyjmowanych pokarmów, a także towarzyszące choroby.

Kiedy potu jest za dużo?

Człowiek jako istota stałocieplna poci się cały czas. Prawidłowo funkcjonujące gruczoły potowe wytwarzają ok 1 litra potu dziennie, ale ilość i skład potu zmienia się w zależności od różnych bodźców. Zupełnie inaczej pocimy się w nocy, gdy pracuje tylko ok 5% gruczołów ekrynowych i nieliczne apokrynowe, inaczej gdy jesteśmy zrelaksowani, a jeszcze inaczej, gdy intensywnie ćwiczymy lub znajdujemy się w stanie silnych emocji i pod wpływem adrenaliny oraz kortyzolu produkujemy do 10 litrów potu! Z uwagi na to, że nie istnieją fizjologiczne normy ilości wydalanego potu zwykle rozpoznanie nadpotliwości, zwanej inaczej hiperhydrozą oparte jest na subiektywnym odczuciu pacjenta i zebranym przez lekarza wywiadzie. Do oceny ilości wydzielanego potu można posłużyć się również metodą grawimetryczną, która polega na ważeniu bibułki przed i po 10 minutach od jej przyłożenia do badanej na potliwość okolicy ciała. Pomiar odbywa się w określonych warunkach: o tej samej porze dnia, w temperaturze 22-24°C, wilgotności względnej 40-60%. Rozmiar powierzchni nadmiernego wydzielania potu można również wyznaczyć za pomocą prostego testu Minora (przy użyciu skrobi i jodu), podczas którego obszar intensywnie pocącej się skóry zabarwia się na brunatno-fioletowy kolor.

Najczęstszą postacią hiperhydrozy jest tzw. nadpotliwość pierwotna idiopatyczna (niewiadomego pochodzenia). Powodują ją najczęściej emocje, a pocenie dotyczy określonych obszarów ciała głównie pach, dłoni, stóp oraz twarzy (okolic nosa i górnej wargi). Ten rodzaj nadpotliwości może mieć charakter dziedziczny, pojawia się często już w okresie dzieciństwa lub dojrzewania płciowego, a objawy zmniejszają się lub całkiem ustępują po 25 roku życia. Patofizjologia nadmiernego pocenia nie została jeszcze do końca poznana, ale naukowcy sugerują dwa mechanizmy powstawania tej dolegliwości. Pierwszy wiąże się z pobudzeniem pod wpływem emocji przedniej części kory obręczy zlokalizowanej w mózgu, drugi wynika z nieprawidłowego funkcjonowania procesów termoregulacyjnych, w których główną rolę odgrywa ośrodek termoregulacji w podwzgórzu. Nadpotliwość może mieć również charakter wtórny, czyli wynikać z niektórych stanów fizjologicznych lub chorób. Zwiększone wydzielanie potu może towarzyszyć ćwiczeniom fizycznym, niesprzyjającym warunkom atmosferycznym (gorący klimat, duża wilgotność powietrza), ciąży, spożywaniu niektórych potraw (mocnej kawy, herbaty, czekolady, ostrych przypraw), czy menopauzie. Wtórną przyczyną hiperhydrozy może być wiele schorzeń i niezbędna jest wówczas konsultacja z lekarzem oraz wdrożenie leczenia choroby podstawowej. Nadmierne pocenie towarzyszy wielu chorobom endokrynologicznym, np. nadczynności tarczycy, guzom czynnym hormonalnie, cukrzycy i związanej z nią hipoglikemii, otyłości, chorobom neurologicznym, np. stanom po urazach mózgu i rdzenia kręgowego, chorobie Parkinsona, chorobie Rossa, chorobom infekcyjnym przebiegającym z wysoką gorączką (angina, grypa), przewlekłym infekcjom wirusowym i bakteryjnym (AIDS, gruźlica), nowotworom (chłoniakom, białaczkom, ziarnicy złośliwej, guzowi nadnerczy), zaburzeniom lękowym, zatruciom np. rtęcią, pestycydami, inhibitorami acetylocholinoesterazy, nadmiernemu zażywaniu używek (kofeiny, alkoholu, narkotyków) i paleniu papierosów, a także przyjmowaniu niektórych leków, np. preparatów antydepresyjnych, neuroleptyków, tyroksyny, cholinomimetyków.

Ze względu na lokalizację, nadmierną potliwość możemy podzielić na miejscową (ogniskową), gdy zwiększone wydzielanie potu dotyczy określonych rejonów ciała, np. dłoni , stóp, pach, twarzy. Znacznie rzadziej występuje nadpotliwość uogólniona, która objawia się zwiększoną potliwością całego ciała. Hiperhydroza uogólniona często towarzyszy innym chorobom, np. ?nocne poty? są charakterystyczne dla gruźlicy i niektórych nowotworów, a ?zlewne poty? są typowe dla menopauzy.

Czy nadmiar potu może zaszkodzić?

Nadmierna potliwość na ogół nie jest groźna dla zdrowia, ale stanowi duży problemem natury estetycznej i może wpływać na stan psychiczny. Osoby cierpiące na tę dolegliwość mają poczucie wstydu i zażenowania, co prowadzi w efekcie do ograniczeń w kontaktach z innymi ludźmi. Ta kłopotliwa przypadłość jest krępująca dla otoczenia oraz dla osoby nią dotkniętej. Dodatkowo w wyniku nadmiernego wydzielania potu dochodzi często do rozsianych wykwitów skórnych w postaci drobnych pęcherzyków, czyli tzw. potówek. Konsekwencją nadmiernego pocenia może być maceracja i uszkodzenie naskórka (potnica), co sprzyja infekcjom bakteryjnym i grzybiczym skóry.

Jak sobie radzić z nadpotliwością?

Pierwszym krokiem w walce z nadmierną potliwością jest przestrzeganie zasad higieny ciała, szczególnie w obszarach najbardziej narażonych na działanie potu. Właściwa higiena zapobiega przykremu zapachowi i chroni skórę przed potówkami i infekcjami grzybiczymi i bakteryjnymi. Depilacja włosów pod pachami, a także stosowanie mydeł oraz żeli pod prysznic o pH 5,5 lub zawierających składniki antybakteryjne (np. z chlorcheksydyną) pomagają zapobiegać przykremu zapachowi. Osoby cierpiące na hiperhydrozę powinny nosić przewiewne ubrania z naturalnych włókien i dbać o częstą zmianę bielizny osobistej i odzieży w ciągu dnia. Szczególnie istotna jest właściwa pielęgnacja stóp (częsta zmiana skarpet, przewiewne obuwie), ponieważ nadmierna potliwość może doprowadzić do grzybicy. W przypadku, gdy zabiegi higieniczne nie wystarczają można wdrożyć leczenie miejscowe przez zastosowanie zasypek, pudrów lub zawiesin zawierających w składzie sole glinu i potasu, kwas borny, taninę, ałun, talk, czy wyciągi z szałwii. Dobre efekty przynosi regularne stosowanie dezodorantów i/lub antyperspirantów przeznaczonych pod pachy, do stóp i butów oraz specjalistycznych dezodorantów do higieny intymnej. Dezodoranty same w sobie nie są środkami wpływającymi na produkcję potu, chronią jedynie przed powstawaniem przykrego zapachu dzięki zwartości substancji odkażających, np. alkoholu etylowego, heksachlorofenu, czy triklosanu, lub substancji mających zdolność pochłaniania zapachu np. pidolatu cynku, czy talku. Zahamowanie wydzielania potu możliwe jest dzięki antyperspirantom, które pierwotnie opierały się na garbnikach roślinnych, a od 1928 roku bazują na związkach glinu. W 1947 r wprowadzono na rynek chlorowodorek glinu, który do dziś jest głównym składnikiem większości antyperspirantów. Stosuje się również kompleksy glinowo-cyrkonowe (chlorowodorotlenek glinowocyrkonowy i jego połączenia z aminokwasami, np. glicyną). Działanie antyperspirantów utrzymuje się do 48 godzin po zastosowaniu i opiera się na redukcji wydzielania potu, między innymi przez powodowanie atrofii komórek sekrecyjnych gruczołów ekrynowych, a także zmniejszenia liczby bakterii oraz maskowania przykrego zapachu potu. Najbardziej powszechne są preparaty zawierające chlorek glinu w stężeniu 10-30%, a działanie bakteriostatyczne wykazuje zawarty w nich triklosan, chlorheksydyna, glicynian cynku, związki srebra, a także talk i środki zapachowe. Do najczęściej spotykanych działań niepożądanych antyperspirantów należy podrażnienie skóry w miejscu aplikacji, dlatego nie powinno się stosować ich na uszkodzoną, podrażnioną skórę, a także bezpośrednio po deplilacji czy goleniu. Nie wolno stosować antyperspirantów na całe ciało, a wieczorem należy dokładnie zmyć resztki preparatu ze skóry. Na uwagę zasługują również specjalnie opracowane preparaty tzw. regulatory pocenia zawierające w składzie chlorek, chlorowodorek lub siarczan glinu, sole cyrkonu, czy urotropinę, które nakłada w okolicę skóry pach co 3-7 dni. Podrażnienia skóry i niepożądane reakcje po prawidłowym zastosowaniu antyperspirantów zdarzają się rzadko. Wchłanianie przez skórę chlorowodorotlenku glinu jest niewielkie i wynosi ok. 0,1%, a większość pierwiastka wydala się z organizmu w ciągu 2 tyg. Wbrew obiegowym opiniom nie stwierdzono, by u zdrowych osób stosowanie antyperspirantów zawierających glin miało negatywne skutki, natomiast inny składnik ? cyrkon, może po dostaniu się do organizmu drogą wziewną powodować zmiany w obrębie płuc, dlatego wprowadzono przepisy ograniczające stosowanie tego związku oraz zakaz dodawania go do produktów w postaci aerozolu.

Pomocne w leczeniu hiperhydrozy mogą być również preparaty doustne oparte na ziołach zmniejszających wydzielanie potu. Zastosowanie znalazły tu nalewki i herbatki z szałwii, pokrzywy, hyzopu lub porostu islandzkiego. W aptekach dostępne są również tabletki przeciw poceniu z ekstraktem z szałwii. U Pań cierpiących na uderzenia gorąca i zlewne poty w okresie menopauzy poprawę przynoszą preparaty zawierające naturalne fitoestrogeny z soi, czerwonej koniczyny lub pluskwicy groniastej. W przypadku nadpotliwości stóp dodatkowo można stosować kąpiele w naparach z kory dębu i szałwii oraz specjalistycznych kompozycjach soli przeciwpotowych. Również wśród leków homeopatycznych znajdziemy preparaty przeciw poceniu, m. in. krople R 32 dr Reckweg.

W przypadku nasilonej hiperhydrozy lekarz może zdecydować o terapii lekami z grupy cholinolityków, które znoszą działanie acetylocholiny na gruczoły wewnątrzwydzielnicze i mięśnie gładkie, znacznie zmniejszając wydzielanie potu. Leki te mają jednak określone działania niepożądane, przede wszystkim: suchość śluzówek, zaparcia, zaburzenia oddawania moczu, zaburzenia akomodacji oka, wzrost ciśnienia śródgałkowego (jaskra), tachykardia, hipotonia. Do powszechnie stosowanych preparatów należą: oksybutynina, solifenacyna, daryfenacyna, czy glikopirolan. Niekiedy wykorzystuje się również psychoterapię oraz trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (TLPD), na przykład preparaty doksepiny, amitryptyliny, imipraminy, nortryptyliny oraz preparaty hydroksyzyny.

W przypadku nadpotliwości stóp lub dłoni jedną z metod leczenia jest powtarzana regularnie jonoforeza. Mechanizm działania tej metody polega na zaburzeniu gradientu elektrycznego kontrolującego przepływ potu w przewodach wyprowadzających gruczołów potowych poprzez zastosowanie prądu o natężeniu 15 -18 mA. Najczęściej środek leczniczy stanowi woda, ale można również do tego celu wykorzystać leki antycholinergiczne, antyperspiranty czy toksynę botulinową A. Zabiegi trwające od 20 do 40 minut są powtarzane 3 ? 4 razy w tygodniu. Poprawa następuje zazwyczaj po 5 ? 10 zabiegach. Ten rodzaj leczenia uważany jest za bardzo efektywny, bezpieczny i tani. Przeciwwskazania stanowią: ciąża, obecność stymulatora serca lub obecność metalowych implantów ortopedycznych. Nadpotliwość można leczyć również metodami inwazyjnymi, m. in. przez nastrzykiwanie toksyną botulinową, która jest najsilniejszą znaną neurotoksyną biologiczną, wytwarzaną przez bakterie Clostridium botulinum. Przy znieczuleniu miejscowym w rejon pach, dłoni, stóp lub twarzy lekarz podaje toksynę, która poprzez zahamowanie uwalniania acetylocholiny blokuje impulsy nerwowe pobudzające gruczoły potowe do wytwarzania potu. Efekt terapeutyczny pojawia się po około tygodniu i utrzymuje od 3 do 12 miesięcy, a następnie zabieg należy powtórzyć. Ostatnią ?deską ratunku? dla osób, u których wszystkie inne metody leczenia okazały się nieskuteczne, a hiperhydroza powoduje znaczne pogorszenie jakości życia są zabiegi chirurgiczne, czyli resekcja gruczołów potowych oraz edoskopowa transtorakalna sympatektomia. Chirurgiczne wyłyżeczkowanie dołów pachowych z usunięciem gruczołów potowych lub zabiegi podskórnej laserowej ablacji (odparowania tkanki) gruczołów potowych to zabiegi o dużej skuteczności. Powikłania leczenia zdarzają się rzadko i związane są najczęściej z powstawaniem krwiaków, zakażeniem rany lub nieprawidłowym bliznowaceniem. Sympatektomia, która polega na chirurgicznym odnerwieniu obficie pocących się miejsc, jest zarezerwowana dla najcięższych przypadków nadmiernej potliwości, a zabieg finansowany jest przez Narodowy Fundusz Zdrowia.

Kiedy do lekarza?

Są przypadki nadmiernej potliwości, które łącznie z innymi objawami powinny skłonić do pilnego kontaktu z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej ? nie lekceważ tych objawów!

  • silne pocenie się, szczególnie w nocy, bez uchwytnej przyczyny połączone z osłabieniem, bladością, brakiem apetytu, powiększeniem węzłów chłonnych
  • zlewne nocne poty, uporczywy kaszel, odksztuszanie flegmy, chudnięcie, osłabienie, stan podgorączkowy lub skoki temperatury
  • napadowe obfite poty, bladość, przyspieszone tętno, drżenie mięśni, nerwowość, zawroty głowy, uczucie głodu
  • niesymetryczne pocenie się (po jednej stronie ciała)
  • zlewne poty o intensywnym zapachu, spowolnienie ruchów, postępująca sztywność mięśni
  • nadmierna potliwość połączona z pogrubieniem palców, powiększeniem stóp, wydłużeniem żuchwy i łuków brwiowych
  • potliwość nasilająca się w ciągu dnia, chudnięcie mimo dobrego apetytu, osłabienie, rozdrażnienie i nerwowość, drżenie rąk, czasem wytrzeszcz oczu
  • napadowe zlewne poty, niepokój, duszność, silny piekący ból za mostkiem, czasem nudności.
Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką dotyczącą cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do cookie w Twojej przeglądarce.
Zamknij