Dieta bezglutenowa- moda czy potrzeba?
2015-11-19

Dieta bezglutenowa- moda czy potrzeba?

Zwolennicy diety bezglutenowej twierdzą, iż współczesna pszenica jest innym zbożem niż ta sprzed wieków. Od lat sześćdziesiątych genetycy pracowali nad odmianą pszenicy bardziej wydajnej, odpornej na choroby i suszę. Obecnie wysiewa się odmianę pszenicy półkarłowatej, o grubych źdźbłach, wielkich kłosach i ziarnach. Choć żywność genetycznie modyfikowana występuje od dawna, wśród naukowców nie ma jednoznacznej opinii co do jej wpływu na nasze zdrowie. Przeważa twierdzenie, że żywność GMO nie przynosi negatywnych skutków dla naszego organizmu.

Zła renoma pszenicy może wynikać również z faktu naszych codziennych błędów żywieniowych, nie do końca prawidłowo rozumiejąc zalecenia dietetyków, by dieta opierała się na produktach zbożowych jako podstawa piramidy żywieniowej. Zwiększamy udział produktów pszenicznych wysoko przetworzonych: białego pieczywa, drożdżówek, ciastek, zapominając o produktach bardziej wartościowych, bogatszych w składniki odżywcze: kaszach, ryżu brązowym, gryce, prosie, ziemniakach, pieczywie żytnim i wielu innych.

Gdzie tkwi całe zło pszenicy:

  • wysoki indeks glikemiczny produktów wysokoprzetworzonych, np. chleb biały pszenny ma indeks glikemiczny 85, ciastka francuskie 95; dla porównania ziemniaki gotowane w mundurkach 65, ryż brązowy 55. Indeks glikemiczny mówi nam jak szybko podnosi się stężenie glukozy we krwi po spożyciu danego produktu. Przeciwnicy pszenicy uważają, iż zaburzenia metaboliczne związane są m.in. z jej wysokim indeksem glikemicznym, na skutek czego dochodzi do wydzielania dużej ilości insuliny ? hormonu, który sprzyja gromadzeniu tkanki tłuszczowej. Należy jednak pamiętać, iż żywność wysoko przetworzona, niekoniecznie zawierająca pszenicę często ma również wysoki IG np. chipsy 90, ryż dmuchany 85;
  • zakwaszający wpływ pszenicy na organizm człowieka ? produkty zbożowe w większości powodują zakwaszenie organizmu, jednak w przypadku metabolizmu pszenicy ilość wytwarzanego kwasu siarkowego jest większa, niż w przypadku produktów mięsnych. Zakwaszenie organizmu może powodować wiele chorób, zmniejszając odporność na infekcje;
  • produkty pszeniczne mogą powodować gromadzenie tkanki tłuszczowej, która może wydzielać szereg prozapalnych cytokin, co dalej może być przyczyną powstawania stanów zapalnych np. stawów;
  • niektórzy naukowcy twierdzą, iż gluten może powodować pobudzenie mózgu podobne do uzależnienia narkotycznego. Po odstawieniu pszenicy może dojść do pewnego rodzaju głodu podobnego przy uzależnieniu.

Glutenozależna choroba trzewna ? Celiakia

Celiakia jest zespołem chorobowym, w którym objawy kliniczne wynikają z zaniku kosmków jelita cienkiego. Czynnikiem szkodliwym w chorobie trzewnej są gluteny ? białka zawarte w niektórych zbożach, a dokładnie jego frakcję ? gliadynę. Szkodliwe działanie glutenu prowadzi do spłaszczenia błony śluzowej jelita oraz zaniku kosmków jelitowych, co z kolei powoduje upośledzone trawienie i wchłanianie składników pokarmowych, zwłaszcza tłuszczów. Może dojść wtedy u chorych do niedożywienia, a zwłaszcza niedokrwistości, niedoboru żelaza, wapnia, kwasu foliowego, witaminy B12 oraz witaminy D. Podstawowym leczeniem celiakii jest dieta bezglutenowa. Wczesne jej wprowadzenie zapobiega niedożywieniu i jego skutkom w postaci zaburzeń w rozwoju somatycznym, psychicznym i emocjonalnym oraz obniża ryzyko wystąpienia m.in. nowotworów jelita cienkiego czy chorób autoimmunologicznych.

Alergia na gluten

Celiakia i alergia na gluten są dwoma odrębnymi schorzeniami należącymi do chorób związanych z nietolerancją pokarmową. Gluten jest jednym z najczęstszych (po mleku) alergenów ? 10-25 % osób z alergią pokarmową ma objawy uczulenia na to białko. W zależności od czasu wystąpienia reakcję uczuleniową na gluten można podzielić na: natychmiastową ? występującą w ciągu kilku minut do godziny od spożycia pokarmu oraz późną ? objawiającą się po kilku godzinach, a czasem nawet po 1-2 dniach. Objawia się zwykle biegunką lub zaostrzeniem atopowego zapalenia skóry. Przebieg uczulenia na gluten różni się w zależności od wieku. U dzieci jest to najczęściej atopowe zapalenie skóry, rzadziej objawy ze strony układu pokarmowego czy oddechowego, które występują po spożyciu niewielkich, miligramowych, ilości glutenu. W przeciwieństwie do celiakii większość dzieci wyrasta z tego typu alergii. U dorosłych alergia na gluten ujawnia się najczęściej pod postacią pokrzywki, obrzęku naczynioruchowego, wstrząsu anafilaktycznego lub biegunki. Ponadto u dorosłych obserwuje się postać alergii na gluten, która występuje jedynie po równoczesnym wysiłku fizycznym. W przeciwieństwie do dzieci uczulenie na gluten jest u dorosłych zjawiskiem trwającym latami, a do wywołania objawów alergii potrzebne są znacznie wyższe niż u dzieci ilości glutenu (10 g lub więcej). Najbardziej wiarygodnym testem w diagnostyce alergii pokarmowej jest dieta eliminacyjna z ponownym wprowadzeniem uczulającego pokarmu. Podobnie jak w przypadku celiakii podstawą leczenia alergii na gluten jest dieta bezglutenowa.

Nadwrażliwość na gluten

Od niedawana zaobserwowano szkodliwość glutenu nie tylko u osób z celiakią i alergią. Wiele osób spożywając żywność z glutenem zgłasza niepokojące symptomy, a nie ma charakterystycznych dla celiakii przeciwciał we krwi (tTG i EmA). Natomiast aż 50% z nich ma pozytywny wynik przeciwciał AGA (przeciwciała antygliadynowe, tak zwane ?starego typu? w przeciwieństwie do deamidowanej gliadyny DGP, potocznie nazywanej ?nową gliadyną?). Zwykle podczas biopsji u osób tych nie obserwuje się zmian patologicznych w śluzówce jelita, a ilość limfocytów pozostaje w normie lub nieznacznie poza nią wykracza (Marsh 0 lub I). Osoby te nie mają także alergii na pszenicę, ich całkowity poziom IgE pozostaje w normie. Nadwrażliwość na gluten dotyczy głównie osób dorosłych i charakteryzuje się wystąpieniem jednego lub najczęściej wielu objawów, wśród których najczęstsze to: ból brzucha, wysypka, egzema, bóle głowy, uczucie ciągłego zmęczenia, biegunka ale też mogą wystąpić zaparcia, wzdęcia, anemia, drętwienie i bolesność kończyn, osłabienie, pieczenie w przełyku, nudności, wymioty. Objawy te pojawiają się zwykle w ciągu kilku dni lub godzin po spożyciu żywności zawierającej gluten. Wstępne badania amerykańskie wskazują, że zaburzenie to może dotyczyć aż 6% populacji. Nadwrażliwość na gluten jest znacznie częstsza niż celiakia.

Nadwrażliwość na gluten może być także powiązana z chorobami neuropsychiatrycznymi, takimi jak schizofrenia czy autyzm. Istnieją prace badawcze wykazujące związek pomiędzy wycofaniem glutenu z diety, a poprawą zdrowia niektórych osób ze schizofrenią i cierpiących na zaburzenia autystyczne. U wielu pacjentów mylnie i zbyt często diagnozuje się zespół jelita drażliwego oraz inne zaburzenia jelitowe o naturze psychosomatycznej. Najprawdopodobniej część tych osób cierpi na nadwrażliwość na gluten i jedynym efektywnym sposobem leczenia ich dolegliwości jest dieta bezglutenowa, a nie kolejne leki.

Leczenie poprzez wykluczenie glutenu z diety nie różni się od postępowania w przypadku celiakii, czy alergii na pszenicę. Różnice polegają wyłącznie na tym, iż w przypadku celiakii dieta musi być już stosowana przez całe życie, natomiast w przypadku alergii i nadwrażliwości na gluten dieta może być stosowana czasowo.

Dieta bez pszenicy

Niestety jak każda dieta eliminacyjna, jeżeli nie zostanie wprowadzona pod okiem specjalisty, może prowadzić do niedoborów. Można jednak tego uniknąć, wprowadzając odpowiednie zamienniki produktów, które będziemy eliminować z diety. Zmiany żywieniowe zależą od tego czy powinniśmy wyeliminować samą pszenicę czy wszystkie źródła glutenu takie jak: kasza jęczmienna, płatki śniadaniowe, a nawet proszek do pieczenia, czy guma do żucia. Wyeliminowanie samego źródła glutenu bez zastąpienia go zbożami bezglutenowymi może prowadzić do obniżonego spożycia błonnika pokarmowego, oraz większej ilości białka i tłuszczy w naszej diecie. Trzeba pamiętać, iż wprowadzając do diety przetworzone produkty bezglutenowe (coraz częściej dostępne na półkach sklepowych ? z rysunkiem przekreślonego kłosa), możemy dostarczać organizmowi zbyt małą podaż składników odżywczych. Produkty te, często w swym składzie zawierają, jako główny węglowodan, skrobię oraz tłuszcze nasycone, niestety mogą także zawierać mniejsze ilości witamin z grupy B, błonnika oraz żelaza. Dlatego wprowadzanie takich produktów, a przede wszystkim nowej diety, powinno odbywać się pod okiem specjalisty, by nie dopuścić do pogorszenia stanu odżywienia, doprowadzając nawet do stanu odwrotnego do zamierzonego np.: większej podaży energii, zmniejszenia ilości dostarczanego błonnika i składników odżywczych, zakwaszenia organizmu, oraz zwiększenia ryzyka chorób metabolicznych takich jak miażdżyca czy też otyłości.

Jeśli chcemy wyeliminować tylko pszenicę możemy ją zastąpić produktami żytnimi, jęczmiennymi lub owsianymi. Jednak przy całkowitej eliminacji glutenu możemy wybierać wśród produktów zbożowych takich jak: ryż biały i brązowy, kukurydza, gryka, proso, amarantus, quinoa, mąki i kasze ze zbóż bezglutenowych: jaglana z prosa, gryczana, płatki ryżowe, tapioka.

Zasadniczym problemem diety bezglutenowej jest to, by nie była ona zbyt jednostronna. Upośledzenie wchłaniana białka zbożowego (glutenu) wymaga zwiększenia podaży białka innego gatunku ? roślinnego, pochodzącego z roślin strączkowych, a także z mięsa, mleka i jaj. Dieta bezglutenowa wymaga uzupełnienia niedoborów błonnika. Należy pamiętać o wzbogacaniu diety w duże ilości warzyw i owoców. Pamiętajmy też o pestkach, nasionach i orzechach, dobrej jakości rybach. Dieta bezglutenowa, jeśli jest prowadzona z głową i pod okiem specjalisty da nam poznać wiele nowych produktów oraz potraw i nie powinna doprowadzić do niedoborów. Pamiętajmy jednak, iż jak każda dieta eliminacyjna powinna być wprowadzona ze względów medycznych. Nie można jej traktować jako kolejnej mody żywieniowej, sposobu na odchudzanie. Bez odpowiedniej wiedzy możemy tylko sobie zaszkodzić, doprowadzając do niedoborów składników odżywczych.

 

 

Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką dotyczącą cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do cookie w Twojej przeglądarce.
Zamknij