Dezodorant czy antyperspirant?
2016-09-02
Kosmetyki i uroda

Dezodorant czy antyperspirant?



Zanim wynaleziono dezodorant i antyperspirant, ludzie w różny sposób radzili sobie z przykrymi zapachami i kłopotliwym poceniem się. W krajach Dalekiego Wschodu w celu opanowania nadmiernego pocenia się stosowano kryształy aluminium. W Rosji służył do tego ocet winny, używano także soku z wyciśniętej cytryny, jednak efekt odświeżenia był krótkotrwały. Dzisiaj używa się dezodorantów i antyperspirantów, które są ze sobą często mylone. Są to dwa rodzaje kosmetyków, które działają na innej zasadzie. 

Pot wydzielany jest przez gruczoły potowe obecne na powierzchni całego ciała. Jego ilość jest zależna od wieku, płci, stanu organizmu, a także warunków zewnętrznych, zwłaszcza temperatury i wilgotności powietrza. Gruczoły potowe należą do przydatków skóry. Po raz pierwszy zostały zidentyfikowane i opisane w latach 20-tych XX wieku. Wtedy także dokonano rozróżnienia na gruczoły ekrynowe i apokrynowe.

Gruczoły ekrynowe rozmieszczone są na całym ciele (z wyjątkiem ust) i uchodzą bezpośrednio na powierzchnię skóry.
Szacuje się, że na powierzchni ciała znajduje się ok. 2 do 5 mln ujść gruczołów potowych ekrynowych, średnio 200 na centymetr kwadratowy. Ich największe skupiska znajdują się na dłoniach, a także podeszwach stóp i dołach pachowych. Podstawową funkcją gruczołów ekrynowych jest udział w utrzymaniu stałej temperatury ciała i zapobieganie przegrzaniu organizmu. Pot wydzielany przez gruczoły ekrynowe jest ponadto składnikiem płaszcza wodno-lipidowego i odpowiada za prawidłowe pH na powierzchni skóry, zapewniając w ten sposób ochronę przed mikroorganizmami oraz umożliwiając właściwe funkcjonowanie bariery naskórkowej (gradient pH w naskórku jest czynnikiem determinującym prawidłowy przebieg keratynizacji).
Gruczoły apokrynowe zlokalizowane są tylko w pewnych miejscach skóry między innymi w okolicach dołu pachowego.
Są większe od gruczołów ekrynowych i pomimo, że obecne od dnia narodzin człowieka, swoją aktywność rozpoczynają dopiero w okresie dojrzewania. Nie biorą udziału w procesie termoregulacji, a ich rola nie jest do końca poznana. Wydzielony pot zarówno ekrynowy (na całym ciele) jak i apokrynowy (głównie okolica pach) jest bezwonny. Dopiero procesy zachodzące na powierzchni skóry decydują o powstaniu zapachu. A tu decydujący udział mają przemiany związków obecnych w pocie apokrynowym, właśnie tym wytwarzanym m.in. w okolicach pach.
Pot apokrynowy zawiera liczne związki organiczne i jest znakomitą ?pożywką? dla mikroorganizmów bytujących na powierzchni skóry. W efekcie ich aktywności dochodzi do rozkładu niektórych składników potu i uwalniania związków o silnym, nieprzyjemnym zapachu. O zapachu ludzkiego potu decydują również związki z grupy androgenów, których obecność potwierdzono w ludzkim pocie. Zidentyfikowano m.in. obecność androsteronu i androstenolu w stężeniach pikomolowych. Są to stężenia bardzo niskie, jednakże wystarczające do ?wyczucia? przez ludzki nos. Pot ekrynowy stanowiący rozcieńczony, hipotoniczny roztwór przede wszystkim soli nieorganicznych i amoniaku ma niewielki udziału w tworzeniu nieprzyjemnego zapachu. Może jednak znacznie promować jego powstawanie poprzez ułatwienie rozprowadzania na skórze potu apokrynowego charakteryzującego się wysoką lepkością, a także poprzez utrzymywanie stale wilgotnego środowiska w dole pachowym sprzyjać namnażaniu się mikroorganizmów.  


Czym się od siebie różnią dezodoranty i antyperspiranty? Mechanizm działania i zastosowanie. 
Obie grupy produktów dezodoranty i antyperspiranty choć z założenia odmienne, są często mylone przez konsumentów. Bierze się to po części z dawnych czasów, jeszcze lat 80-tych, gdy stosowano pojęcie ?dezodorantu przeciw potowego? czy ?dezodorantu hamującego wydzielanie potu? potem zastąpione przez właściwą nazwę antyperspirant. Zrozumienia nie ułatwia Internet, gdzie na blogach i forach ?kosmetycznych? wciąż trudno o rzetelną wiedzę, a także działania producentów dopasowujących produkty do bardzo silnych obecnie trendów na wielokierunkowość działania produktu. Stąd, na rynku znaleźć możemy szereg kosmetyków z deklaracją ?dezodorant antyperspiracyjny?. Określenie to służy niewątpliwie podkreśleniu szerszego działania kosmetyku i wykazaniu pewnej wartości dodanej, faktu, że produkt łączy aktywność antyperspiracyjną z dezodorującą. Jednak dla konsumenta może to nie być w pełni zrozumiałe. W klasycznym ujęciu istnieje jednakże zasadnicza różnica pomiędzy składnikiem lub produktem dezodorującym (dezodorantem) a antyperspiracyjnym (antyperspirantem). Antyperspirant to produkt hamujący (ale tylko częściowo) wydzielanie potu, zmniejszający ilość wydzielanego potu, najczęściej w okolicy pachowej. Składnikami czynnymi w tego typu preparatach są sole glinu lub kompleksy glinowo-cyrkonowe. Po aplikacji antyperspirantu na skórę następuje polimeryzacja związków glinu pod wpływem fizjologicznego pH. Tworzy się wtedy rodzaj żelu, który powierzchniowo uszczelnia ujścia gruczołów potowych. Taki ?czop? w efekcie ogranicza wydzielanie potu. Blokada ta ma jednak charakter przejściowy i ustępuje wraz ze złuszczaniem warstwy rogowej naskórka, tak że podczas mycia okolic pachowych wodą i  mydłem, a nawet po bardzo silnym spoceniu się.
Dezodorant zapobiega powstawaniu nieprzyjemnego zapachu potu, który już wydostał się na powierzchnię skóry, przy czym mechanizm działania może być tu bardzo różny: od prostego maskowania nieprzyjemnego zapachu potu (substancje zapachowe), poprzez zapobieganie rozkładowi potu przez mikroorganizmy czy wreszcie hamowanie procesów oksydacyjnych prowadzących do powstawania nieprzyjemnie pachnących związków. Można zatem powiedzieć, że antyperspirant działa na przyczynę, a dezodorant na skutek.  

Jakie substancje czynne wchodzą w skład kosmetyków zmniejszających pocenie? Podstawowymi składnikami antyperspirantów (i praktycznie jedynymi skutecznymi) są związki glinu i  kompleksy glinowo cyrkonowe. Są stosowane od przeszło 100 lat (pierwszym był chlorek glinu) i pomimo zakrojonych w ostatnich latach szerokich badań nie udało się znaleźć żadnej alternatywy. Oczywiście postęp nauki i techniki pozwolił na poprawę technologii otrzymywania, dzięki czemu wzrosła skuteczność ale i łagodność preparatów, powstały nowe formy opakowaniowe roll-ony, sztyfty, aerozole itd. Jednak ?rdzeń? pozostał ten sam glin.
Można z pełną stanowczością stwierdzić, że nie ma na rynku ani jednego skutecznego antyperspirantu, który oparty byłby na związku innym niż pochodna glinu. Najczęściej stosowanym składnikiem jest hydroksychlorek glinu. Jest bazą dla praktycznie wszystkich aerozoli i wielu opakowań typu roll-on. Te ostatnie coraz częściej bazują na kompleksach glinowo-cyrkonowych, podobnie jak sztyfty. Spośród innych związków w ostatnich czasach powrócił chlorek glinu, który znaleźć można głównie w segmencie produktów aptecznych na nadpotliwość a także siarczan glinowo-potasowy (ałun) występujący głównie w formie odpowiednio uformowanego kryształu. Antyperspiranty zawierają także wiele składników klasycznie pozycjonowanych jako dezodorujące kompozycje zapachowe, składniki bakteriostatyczne, inhibitory egzoenzymów bakteryjnych, łagodzące. Ważną role pełnią także składniki niwelujące efekt bielenia ubrania.  



Do kogo skierowane są tego typu produkty? Czy mogą być stosowane niezależnie od wieku i stanu zdrowia?  
Produkty z grupy dezodorantów i antyperspirantów mogą bezpiecznie stosować wszyscy, którzy tego potrzebują, od nastolatków w okresie dojrzewania, kiedy apokrynowe gruczoły potowe zaczynają intensywniej pracować a problem nadmiernego pocenia może przełożyć się negatywnie na stronę emocjonalną młodych ludzi, po osoby starsze. Wybór produktów na rynku jest bardzo szeroki, zarówno dla tzw. ?wrażliwców? jak i jednostek cierpiących na wyraźną nadpotliwość.

Jeśli jednak uważamy, że wydzielanie potu jest u nas wyjątkowo wysokie, a standardowe preparaty mało skuteczne, zanim sięgniemy po to najsilniej działające produkty oparte na chlorku glinu, należy przeprowadzić konsultację lekarską w celu sprawdzenia czy nadpotliwość nie jest spowodowana chorobą.
Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką dotyczącą cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do cookie w Twojej przeglądarce.
Zamknij